Dlaczego rodzice karmią swoje dzieci sztucznie?

Mleko pierwszego wyboru dla niemowląt to mleko mamy – mleko z piersi, a nie sztuczne, modyfikowane mleko krowie. Jeśli jednak ktoś wspomni mleko dla niemowląt, to wszyscy od razu kojarzą je z puszką sproszkowanej sztucznej mieszanki.  Dlaczego tak się dzieje?

Karmienie sztuczne w statystykach

W mediach, w rozmowach wśród matek, na różnych forach społecznościowych popularną opinią jest, że w Polsce istnieje terror laktacyjny. Nie wiem co mają na myśli osoby używające tego stwierdzenia. Zgodnie z definicją z Wikipedii terror w dosłownym tłumaczeniu z języka łacińskiego znaczy strach, groza. Zatem terror to stosowanie przemocy, gwałtu, ucisku, okrucieństwa w celu zastraszenia, zniszczenia przeciwnika. [1] Moim zdaniem zachowania takie nijak mają się do laktacji. Nie można zmusić kobiety do karmienia piersią, a tym bardziej dziecka (w żadnym wieku!), aby tę pierś ssało.

Informacje jakie są dostępne w Polsce, związane z karmieniem piersią, ukazują smutny obraz w tej dziedzinie. Jak pokazują dane dotyczące refundacji krowiego mleka modyfikowanego oraz badania dotyczące wskaźników karmienia naturalnego, już po 3 miesiącu życia, większość polskich rodziców karmi swoje dzieci  „sztucznie”. Prawdopodobnie nie w każdym przypadku były przesłanki do zaprzestania lub niepodejmowania w ogóle karmienia piersią. Przy odpowiednim profesjonalnym wsparciu i skutecznej diagnozie wczesnych trudności bardzo duża grupa rodziców mogłaby cieszyć się ze znacznie dłuższego karmienia naturalnego, zachowując przy tym pokaźną kwotę środków i zapewniając dziecku bardziej optymalny i bezpieczny start w przyszłość.

Przyczyny przedwczesnego przerywania karmienia naturalnego

1. Niezdiagnozowane i odpowiednio wcześnie nierozwiązane trudności występujące po stronie dziecka

To kluczowa przyczyna porażek w karmieniu naturalnym i powód tak rozpowszechnionego wczesnego żywienia sztucznego.

2. Wskazania medyczne

Istnieją przeciwwskazania medyczne, kiedy nie można karmić dziecka mlekiem matki. Bezwzględny zakaz obowiązuje w przypadku stwierdzenia u dziecka galaktozemii klasycznej (choroba genetyczna) oraz w przypadku niektórych chorób matki. [2] Kobiety zmuszone są również dokarmiać mlekiem sztucznym, gdy ich laktacja jest na zbyt niskim poziomie. Przyczyniają się do tego niektóre choroby matki mające wpływ na ilość produkowanego mleka, np. insulinooporność.

3. Brak wsparcia w okresie okołoporodowym

To kolejna częsta przyczyna karmienia sztucznego lub mieszanego. Niestety wiele matek nie otrzymuje należnego im wsparcia medycznego w okresie okołoporodowym (m.in. raport NIK). Dość częstą metodą rozwiązania problemów laktacyjnych przez pracowników ochrony zdrowia jest podanie matce butelki z mlekiem modyfikowanym. Działanie takie może prowadzić do szybkiego zaprzestania karmienia piersią lub przyczynić się do karmienia mieszanego w przyszłości z powodu słabo wystymulowanej laktacji po porodzie. [3]

4. Zalecenie lekarza

Często matki rezygnują z karmienia piersią na korzyść mieszanki sztucznej, ponieważ zalecił im to pediatra lub zasugerował ich lekarz. Powodem mogła być postawiona przez pediatrę diagnoza „nietolerancji laktozy”, alergii u dziecka lub konieczność przyjmowania leków przez matkę, bez sprawdzenia czy istnieją ich odpowiedniki, które z powodzeniem mogą być przyjmowane w okresie karmienia piersią. W takich przypadkach warto skonsultować diagnozę ze specjalistą (alergolog, dermatolog) oraz w zakresie laktacji – z doradcą laktacyjnym (CDL/IBCLC). Kategorie ryzyka laktacyjnego można sprawdzić na przykład w Laktacyjnym Leksykonie Leków.

5. Pozorny niedobór pokarmu

Brak wiary u matek we własne możliwości połączony z bardzo niskim poziomem wsparcia jest bardzo częstą przyczyną podawania przez nie substytutu mleka kobiecego. [4] Matki niepokoi płacz dziecka, zbyt mała lub zbyt duża aktywność przy piersi i inne niezrozumiałe przez nie zachowania, których winy bardzo często upatrują w sobie, a konkretnie – w braku mleka lub matczynych kompetencji. Niepotrzebnie decydują się na podanie dziecku butelki z mieszanką sztuczną. Dokarmianie sztuczne może wpłynąć na zmniejszenia ssania piersi przez noworodka, a tym samym spowodowanie zmniejszenia poziomu laktacji. Na karmienie sztuczne decydują się niekiedy matki, które zaszły w ciążę w sposób wspomagany, ponieważ nie wierzą w potencjał swojego ciała. Szczególnie  w sytuacji, gdy rozwiązanie ciąży następuje przez cesarskie cięcie. Karmienie piersią po cięciu cesarskim jest możliwe!

6. Lęk przed karmieniem piersią

Dość powszechne jest przekonanie, że karmienie piersią boli i wiele kobiet niepotrzebnie odczuwa lęk przed nim. Matki, którym nie powiodło się karmienie piersią (np. brak wsparcia, D-MER) mogą nie podjąć próby karmienia drugiego dziecka z obawy przed kolejną porażką, bólem. Matki, którym brakuje pewności siebie, mają niską samoocenę, problemy z własną seksualnością – mogą wstydzić się lub brzydzić karmienia piersią, a także czuć się mniej atrakcyjnymi w oczach partnera. Dość powszechne są obawy przed karmieniem w przestrzeni publicznej, ale również w obecności członków rodziny, przy znajomych. Bardzo silny strach przed przystawieniem dziecka do piersi mogą mieć kobiety, które doznały w przeszłości przemocy seksualnej. Matki mogą niepokoić się, że w czasie karmienia piersią zostaną wykluczone z życia rodzinnego, społecznego oraz zawodowego. Niektóre z lęków da się pokonać przygotowując się do karmienia piersią znacznie wcześniej. Nieoceniona może się okazać edukacja oraz wsparcie specjalistów i innych matek karmiących.

7. Brak wiedzy i nieświadomy wybór

Wraz z rozwojem nauki o laktacji wiadomo już, że mleko mamy jest dla wcześniaków i chorych dzieci lekiem. Niestety nadal w wielu przypadkach dzieci te najbardziej potrzebujące maminego mleka są karmione sztucznie. Brak wiedzy o laktacji (m.in. wpływ diety, leków, używek, itd.), o składzie mleka i wiary w możliwości wyprodukowania pokarmu odpowiedniego dla własnego dziecka – to równie częste przyczyny przejścia na karmienie sztuczne. Nie wszystkie matki docierają do rzetelnych informacji pokazujących, że w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód w bezpośrednim karmieniu piersią, mogą odciągać mleko i karmić nim dziecko w sposób alternatywny lub w odpowiedni sposób butelką. Czasami matki, które podejmują decyzję o zakończeniu laktacji około 1 roku życia dziecka, zastępują dotychczas podawany dziecku własny pokarm modyfikowanym mlekiem krowim, nie wiedząc, że dziecko może już otrzymywać zwykłe mleko i przetwory mleczne i nie ma konieczności podawania mu mleka przetworzonego. [5] Na podjęcie decyzji, niekoniecznie właściwej, duży wpływ mają reklamy mleka sztucznego, oddziaływające na emocje rodziców, które są obecne w przestrzeni publicznej oraz wciąż powielane mity związane z laktacją (np. negatywny wpływ karmienia na wygląd piersi kobiety, ograniczenie wolności).

8. Świadomy wybór

Zdarzają się kobiety, które z różnych przyczyn nie chcą karmić piersią. Od razu po porodzie wygaszają laktację farmakologicznie i decydują się na karmienie sztuczne. W takich przypadkach również warto spotkać się z doradcą laktacyjnym jeszcze przed porodem, aby decyzja została podjęta faktycznie świadomie. Czasami karmienie piersią wydaje się nierealne, ale karmienie mieszane albo karmienie wyłącznie odciągniętym pokarmem (KPI) może okazać możliwe.

9. Niedostępność matki

Niemowlęta porzucone przez matki, albo te, których matki zmarły przy porodzie lub później, muszą być karmione mlekiem sztucznym. Niekiedy takie dzieci karmią piersią lub odciągniętym mlekiem kobiety z bliskiego otoczenia niemowlęcia, jednak zdecydowanie są to wyjątkowe przypadki.

Jakie wybrać mleko?

Mimo powszechności karmienia sztucznego wybór odpowiedniego substytutu stanowi dla matek nie lada wyzwanie. Matki karmiące preparatami zastępującymi mleko kobiece nie otrzymują żadnego wsparcia w zakresie wyboru tego najbardziej odpowiedniego dla ich dziecka. Kupują je zazwyczaj na podstawie doświadczeń znajomych, informacji wyczytanych w Internecie, czy z polecenia sprzedawcy w sklepie sieciowym. Nawet pediatrzy nie są w tym zakresie wspierający. Matki często słyszą, że nie ma znaczenia, którym mlekiem karmi się dziecko, bo wszystkie są takie same. Otrzymują poradę, żeby kupić najtańsze, bo karmienie sztuczne jest bardzo kosztowne. Substytuty mleka kobiecego mają podobny skład, który jest regulowany przepisami prawnymi. [6] Warto mimo wszystko dokładnie zapoznać się ze składem danej mieszanki, zanim poda się ją niemowlęciu. Jeśli dziecko będzie przyswajało preparat, który matka wybierze – dobrze jest używać tego jednego lub z podobnymi składnikami. Pozwoli to uniknąć problemów z wrażliwym układem pokarmowym niemowlęcia.

W każdej z wyżej wymienionych sytuacji, zanim opiekun zdecyduje się na karmienie lub dokarmianie dziecka mlekiem modyfikowanym, warto skorzystać z porady laktacyjnej u specjalisty, który stwierdzi, czy w ogóle jest to konieczne. Doradca laktacyjny może również pomóc dobrać odpowiedni preparat do karmienia dziecka, jeżeli faktycznie będzie taka potrzeba. Trzeba jednak pamiętać, że każde dokarmianie butelką może skrócić okres karmienia piersią, co nie pozostaje bez wpływu na zdrowie dziecka i matki.

Sposób karmienia a nawyki żywieniowe

Karmienie piersią wpływa często na zmianę sposobu odżywiania się matki, jeśli wcześniej nie był on zbyt zdrowy. Sposób karmienia sprzyja też kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych u dzieci, ponieważ matki częściej karmią je tym, co same spożywają.

Jeżeli dziecko karmione jest sztucznym mlekiem, to istnieje większe prawdopodobieństwo wcześniejszego rozszerzania diety (przed upływem 6 miesiąca życia), podawania słodkich soków, przetworzonych kaszek. Rodzice są przekonani, że gotowe dania są lepsze, zdrowsze niż te przyrządzane przez nich w domu. Karmiąc przetworzoną żywnością  rodzice i dzieci przywiązują się do marek – firm, które zazwyczaj wytwarzają produkty od substytutów mleka kobiecego, poprzez kaszki, do słodkich przekąsek i soków. Takie postępowanie zwiększa ryzyko otyłości u dzieci w przyszłości.

Przeprowadzone badania dowodzą, że dzieci, które piją mleko mamy znają dzięki niemu różne smaki i łatwiej przyswajają nowe potrawy, w tym owoce i warzywa, o różnorodnych walorach smakowych. Dzieci karmione sztucznie również zaakceptują nowe smaki, jeśli w czasie rozszerzania diety będą karmione w sposób urozmaicony. [7]

Świadoma decyzja

Dobrze by było, gdyby rodzice zanim zdecydują się na karmienie sztuczne, byli tego świadomi oraz rozstrzygnęli czy korzyści wynikające z takiego karmienia przewyższają ewentualne ryzyko. Nie wszyscy też wiedzą, że alternatywą dla mieszanki sztucznej jest karmienie odciągniętym mlekiem matki (KPI). Istotne jest również to, że liczy się każda kropla mleka mamy i w trudnych sytuacjach nie warto rezygnować zupełnie z karmienia piersią. W razie konieczności wystarczy tylko uzupełniać zapotrzebowanie dziecka odpowiednim preparatem do żywienia niemowląt.

Jeżeli ma się wątpliwości związane z karmieniem piersią lub dotyczące mechanizmu laktacji warto udać się na wizytę do doradcy laktacyjnego jeszcze w ciąży. Do karmienia piersią można się przygotować, szukać optymalnych rozwiązań i wsparcia.

Jeśli mimo wszystko okaże się, że karmienie piersią nie jest możliwe, wówczas dobrze jest zdobyć jak najwięcej informacji dotyczących karmienia sztucznego niemowląt, wiedzieć, jak prawidłowo przechowywać i przygotowywać mieszankę, aby taki sposób karmienia nie zagrażał zdrowiu dziecka. Wiedza o karmieniu sztucznym, oparta na dowodach naukowych, pozwoli na dokonane świadomego wyboru i podjęcie działań zmierzających do eliminacji ewentualnych ryzyk związanych z niekarmieniem piersią.

Źródła:

  1. Wikipedia, www.pl.wikipedia.org
  2. “Przeciwwskazania i kontrowersje, CNoL, www.kobiety.med.pl
  3. “In-Hospital Formula Use Increases Early Breastfeeding Cessation Among First-Time Mothers Intending to Exclusively Breastfeed”, www.ncbi.nlm.nih.gov
  4. “Pozorny niedobór pokarmu”, CNoL, www.kobiety.med.pl
  5. Czy w żywieniu małych dzieci należy stosować mleko o zwiększonej zawartości tłuszczu (np. 3,8%)?”, www.pediatria.mp.pl
  6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2010 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (Dz.U. 2010 nr 180 poz. 1214) www.isap.sejm.gov.pl
  7. “Complementary foods and flavor experiences: setting the foundation”, www.ncbi.nlm.nih.gov
  8. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum MM.