Ksylitol – zdrowsza alternatywa dla cukru

Ksylitol (E967), nazywany też cukrem brzozowym, należy do alkoholi cukrowych (cukroli lub polioli). Naturalnie występuje w niektórych owocach np. maliny, śliwki. W przemyśle znajduje szerokie zastosowanie jako substancja słodząca, ale nie tylko. W Unii Europejskiej należy do grupy dodatków do żywności. 

Charakterystyka

Biały, krystaliczny proszek. Wyglądem przypomina cukier stołowy. Nie ma zapachu. Ma słodki smak. Jego intensywność zbliżona jest do słodkości sacharozy. Wykazuje efekt chłodzący po spożyciu. Dostarcza około 40% mniej kalorii w porównaniu do cukru. Wykazuje też synergizm z niektórymi poliolami (np. z sorbitolem), czyli wzmocnienia działania obu substancji po dodaniu ich jednocześnie do produktu (można, dzięki temu, dodać sumarycznie mniej substancji słodzącej, osiągając ten sam efekt). Jest stabilny w wysokich temperaturach. W przeciwieństwie do cukru nie ulega karmelizacji. Jego dawka tolerowana wynosi 100g na dzień, a indeks glikemiczny – 13.

Funkcje 

Ksylitol jest przede wszystkim substancją słodzącą, która znalazła zastosowanie w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Intensywność jego słodyczy zbliżona jest do słodyczy cukru (sacharozy). Jednak ksylitol jest używany również, jako emulgator, substancja pochłaniająca wilgoć, stabilizator, a także jako środek zagęszczający. Co ciekawe, ksylitol wykazuje też właściwości odświeżające w jamie ustnej. Kommineni i współpracownicy (1012) wykazali, że ksylitol wpływa korzystnie  na cechy sensoryczne niskotłuszczowych serów.

Ksylitol i jego zastosowanie 

Dzięki szerokim właściwościom ksylitol wykorzystuje się do produkcji różnych produktów spożywczych. Ze względu na odświeżający posmak znaleźć go można w składzie gum do żucia, szczególnie tych bezcukrowych oraz pastach do zębów. Dodawany jest też do preparatów dla sportowców i słodyczy o obniżonej zawartości cukru lub bez cukru. 

Ksylitol wykorzystywany jest nie tylko w przemyśle spożywczym. Dodaje się go do leków i środków farmaceutycznych, m.in. do aerozoli do nosa, stosowanych przy infekcjach. 

Wpływ na organizm człowieka 

Ksylitol poleca się szczególnie osobom chorym na cukrzycę. Nie podnosi poziomu glukozy we krwi, a świetnie pełni funkcję substancji słodzącej. Ze względu na obniżoną kaloryczność, wykorzystują go też osoby na diecie redukującej masę ciała. 

Co ciekawe, ksylitol jest również prebiotykiem. Stanowi pożywkę dla bakterii probiotycznych w jelitach. Liczne badania dowodzą jego korzystny wpływ na rozwój próchnicy w jamie ustnej. Nie jest fermentowany w jamie ustnej, przez co bakterie nie mogą wytwarzać kwasów, które niszczą szkliwo. Co więcej, reguluje on równowagę kwasowo-zasadową, co nie sprzyja rozwojowi bakterii chorobotwórczych. Wpływa też na utrzymanie odpowiedniej równowagi wapniowo- fosforanowej w ślinie, co wpływa dodatnio na mineralizację szkliwa. Związek ten stymuluje wchłanianie wapnia w jelitach co ma wpływ na mineralizację kości. Ksylitol może wpływać pozytywnie na objawy kserostomii (suchość jamy ustnej) poprzez wpływ na produkcję śliny. 

Zaskakującą informacją jest również to, że ksylitol ma działania przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze. Dzięki tym właściwościom wykorzystywany jest do produkcji aerozoli do nosa o działaniu przeciwbakteryjnym. 

Warto wspomnieć też o działaniu przeczyszczającym ksylitolu. Podczas spożycia dużych dawek, możliwe są biegunki, dlatego zaleca się wprowadzanie ksylitolu stopniowo (zarówno do diety dzieci jak i dorosłych). Ksylitol, przez wspomniane właściwości przeczyszczające, polecany jest osobom borykającym się z zaparciami. 

Warto wspomnieć też, że ksylitol nie jest zalecany osobom z zespołem jelita drażliwego. 

Bezpieczeństwo 

Jest bezpieczny dla dorosłych i dzieci – jednak nie poleca się go dla dzieci poniżej 3 roku życia, ze względu na niedojrzałość układu pokarmowego. Efekty uboczne  stosowania ksylitolu (ze strony  układu pokarmowego) występują niezwykle rzadko, w związku z tym nie określono dawki dopuszczalnego dziennego spożycia (ADI). Nie zaleca się ksylitolu jedynie osobom z zespołem jelita drażliwego. Warto też wprowadzać go do diety stopniowo, aby organizm się do niego przyzwyczaił. 

Więcej o substancjach słodzących możecie przeczytać tu.

Milena Żebrowska – inżynier żywienia człowieka i oceny żywności.

Działania Fundacji “Mlekiem Mamy” są możliwe dzięki Waszym darowiznom. Jeżeli otrzymałaś wsparcie lub wiedzę i chcesz wyrazić swoją wdzięczność, albo Twoje idee są spójne z misją Fundacji – dołącz do naszych Darczyńców. Pomóż Zespołowi Fundacji realizować jej cele statutowe.

Wesprzyj nas

Źródła: 

  1. Kommineni  A., Amamcharla J., Metzger L.E.: Effect of xylitol on the functional properties of low-fat process cheese.  J. Dairy Sci., 2012; 95(11): 6252-6259. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ 
  2. Zacharis C.: Xylitol. W: O’Donnell K., Kearsley M.W. Sweeteners and sugar alternatives in food  technology. Wiley-Blackwell, 2012, West Sussex UK.
  3. Mäkinen K.K.: Sugar alcohol sweeteners as alternatives to sugar with special consideration  of xylitol. Med. Princ. Pract., 2011; 20: 303–320.
  4. Livesey G.: Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low-glycaemic properties. Nutr. Res. Rev., 2003; 16(2): 163-191.
  5. Grembecka M.: Ksylitol- Rola w diecie oraz profilaktyce i terapii chorób człowieka. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVIII, 2015, 3, str. 340 – 343
  6. Grembecka M.: Sugar alcohols – their role in the modern world of sweeteners – a review. Eur. Food Res. Technol., 2015; 241: 1-14
  7.  Chattopadhyay S., Raychaudhuri U., Chakraborty R.: Artifi cial sweeteners – a review. J. Food Sci. Technol., 2014; 51(4): 611–621
  8. Mäkinen K.K.: Sugar alcohol sweeteners as alternatives to sugar with special consideration of xylitol. Med. Princ. Pract., 2011; 20: 303–320
  9. Wierzbicka E., Słodziki – aspekty żywieniowe i zdrowotne, Wszechnica Żywieniowa SGGW, 2014, http://www.wszechnica-zywieniowa.sggw.pl/
  10. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z pixabay.com.