Mleko krowie w diecie niemowląt i małych dzieci

Dawniej mleko krowie, jako produkt łatwo dostępny, było stosowane jako substytut mleka matki. Obecnie wiadomo, że mleko krowie zawiera zbyt dużą zawartość białka i elektrolitów. Z drugiej strony ma niedobór wielu pierwiastków (mikro- i makroelementów) oraz witamin. Stosowanie mleka krowiego w diecie niemowląt może wpływać negatywnie na ich rozwój.

Mleko krowie pasteryzowane

W II półroczu życia dziecka mleko krowie może stanowić wyłącznie dodatek do potraw.

Mleko krowie może być podawane dzieciom do picia dopiero po skończonym roku. W tym czasie mleko krowie może również zastąpić mleko matki (jeżeli następuje odstawienie od piersi) czy mleko modyfikowane. Dla dzieci najlepsze będzie mleko pełne (3,2% tłuszczu). PTGHiŻD zaleca, aby ilość wypijanego mleka przez roczne dziecko nie przekraczała 0,5 l. Eksperci amerykańscy przyjmują następujące wartości dla mleka (1 kubek = 250 ml) dla dzieci w wieku: 

  • 1-2 lata -> 2-3 kubki pełnego mleka na dobę.
  • 2-3 lata -> do 2 kubków mleka na dobę.
  • 4-5 -> do 2,5 kubków mleka na dobę. 

Nie ma potrzeby podawać mleko odtłuszczone, gdyż zapotrzebowanie na tłuszcz u dzieci jest nieco większe niż u osób dorosłych. Mleko odtłuszczone może być podawane dziecku wyłącznie po konsultacji z pediatrą, jeśli np. występuje w rodzinie otyłość. Po 2 roku życia nie ma przeciwwskazań do podawania dziecku mleka odtłuszczonego. Warto jednak rodzaj podawanego mleka uzależnić od dobowej kaloryczności spożywanych pokarmów.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat mleka po pierwszych urodzinach, zajrzyj do jednego z wcześniejszych artykułów. O wprowadzaniu mleka do diety dziecka przeczytasz tu.  

Mleka smakowe

Mleka smakowe występują w wielu wersjach. Na rynku spotkać można coraz więcej propozycji smakowych. Najpopularniejsze z nich to: czekoladowe/ kakaowe, truskawkowe i waniliowe. Charakterystyczne smaki nadawane są tym produktom dzięki takim dodatkom, jak: kakao, kawa, wanilia, syropy owocowe (na bazie cukru), esencje owocowe, czasem sztuczne dodatki smakowe. Niektóre z wyżej wymienionych dodatków są bezpieczne dla dzieci (np. wanilia, kakao), jednak niech to was nie zmyli. Czytając skład takiego mleka z niemal ze 100%-ową pewnością znajdziemy tam cukier. Czasem, produkty takie wspierane są dodatkami do żywności jak: regulatory smaku, stabilizatory, zagęszczacze.  

Rekomendacje:

  • Niemowlęta (0-12 miesięcy) -> nie podawać do spożycia.
  • Dzieci w wieku 1-5 lat -> nie są zalecane.

Dzieci bardzo chętnie spożywają takie mleka ze względu na ich słodki smak. Z kolei nieświadomi rodzice podają je swoim pociechom, myśląc, że jest równie zdrowy co zwykłe mleko. Napój taki nie jest jednak zdrowy i należy podawać je swoim dzieciom bardzo rzadko. Eksperci zwracają uwagę na negatywny wpływ takich mlek na jakość diety oraz związany z nią stan zdrowia.

Mleko typu junior

Mleko typu junior to mleko o podwyższonej zawartości tłuszczu (3,8%). Poza zawartością tłuszczu, nie różni się niczym w stosunku do pełnego mleka krowiego (3,2%). Zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2013 r. tego typu produkty “nie są one niezbędne do prawidłowego żywienia w tej grupie wiekowej i nie mają przewagi nad innymi produktami w normalnej diecie spełniającej podstawowe wymagania żywieniowe małych dzieci (jak np. produkty zastępujące mleko kobiece, preparaty mleka krowiego).“

Prawdą jest, że zapotrzebowanie na tłuszcz w diecie dzieci jest większe niż w diecie dorosłych, jednak podawanie mleka o zwiększonej zawartości tłuszczu nie jest potrzebne. 

Rekomendacje:

  • Niemowlęta (0-12 miesięcy) -> nie podawać do spożycia.
  • Dzieci w wieku 1-3 lat -> nie są niezbędne (EFSA, 2013).

Przetwory mleka krowiego

Przetwory mleka krowiego to wszystkie produkty wytworzone na jego bazie, które zostały poddane obróbce. Wymienić tu można m.in.: sery podpuszczkowe, sery twarogowe, jogurty i jogurty do picia, serki homogenizowane,  śmietana, masło, maślanka, kefir. Przetwory mleczne są pożywne, ale niektóre z nich mogą zawierać cukier, sól, czy inne dodatki do żywności. 

Sery podpuszczkowe (tzw. sery żółte)

-> można podawać od początku rozszerzania diety. Jednak ich konsystencja jak i intensywny smak mogą nie być dobrze przyjęte na początku rozszerzania diety. Naszym zdaniem lepiej podawać je starszym niemowlętom. Podawaj je dziecku w niewielkich ilościach, ponieważ sery podpuszczkowe zawierają dużo soli. Produkty te zawierają białko, wapń, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, witaminy z grupy B, fosfor i magnez. Sery te zawierają też sporo tłuszczu, ale jak już wspomniano, zapotrzebowanie na tłuszcz w diecie dzieci jest wysokie.

Sery twarogowe

-> od początku rozszerzania diety.  

Serki homogenizowane

-> od początku rozszerzania diety. Przy wyborze należy zwrócić uwagę na skład i wybierać takie, które nie mają dodatków smakowych i cukru. 

Jogurty naturalne

-> od początku rozszerzania diety. Zawierają wapń, kwas foliowy, witaminy z grupy B. Warto wybierać takie jogurty, które mają w składzie bakterie probiotyczne. Najlepszy dla dzieci będzie jogurt naturalny. Jogurty smakowe mogą zawierać cukier, a także sztuczne dodatki. 

Jogurty dla niemowląt

-> od początku rozszerzania diety. W porównaniu do jogurtu naturalnego mają obniżoną zawartość białka. Mogą też być wzbogacone w witaminy i składniki mineralne. Jednak należy uważać na cukier, który jest częstym dodatkiem w takich produktach. Jogurty przeznaczone dla niemowląt nie są niezbędne w diecie. 

Masło

-> od początku rozszerzania diety. Zawiera witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Trzeba jednak podawać je z umiarem, bo ma w składzie dość dużo tłuszczów nasyconych. Powinno się wybierać masło o zawartości tłuszczów zwierzęcych minimum 82%. Należy być bardzo ostrożnym przy wyborze masła, ponieważ na rynku, spotkać można produkty tzw. masłopodobne. Są one znacznie gorsze od prawdziwego masła pod względem jakości sensorycznej i odżywczej. 

Kefir

-> od początku rozszerzania diety. Jednak jego intensywny smak może nie być dobrze odbierany przez maluchy, szczególnie na początku przygody z jedzeniem. Jest to bardzo wartościowy produkt. Wpływa pozytywnie na metabolizm, dostarcza witamin z grupy B oraz poprawia przyswajalność białek i wapnia.

Maślanka

-> od początku rozszerzania diety. Źródło witamin z grupy B, składników mineralnych (potas, wapń, fosfor sód). Zawiera bakterie probiotyczne. 

Z uwagi na właściwości i skład mleka krowiego oraz jego przetworów najbezpieczniejsze do spożycia dla niemowląt są przetwory mleczne bez dodatków oraz pełne mleko krowie. Mleko i jego przetwory są wartościowym składnikiem diety. Jednak nie każdy produkt na sklepowej półce posiada takie właściwości. Dlatego należy uważnie czytać etykiety przed zakupem. W ich składzie trzeba wystrzegać się cukru, dodatków smakowych oraz innych dodatków technologicznych. 

Milena Żebrowska – inżynier żywienia człowieka i oceny żywności. 

Źródła:

  1. Lott M, Callahan E, Welker Duffy E, Story M, Daniels S.: Consensus Statement. Healthy Beverage Consumption in Early Childhood: Recommendations from Key National Health and Nutrition Organizations. Healthy Eating Research. www.healthyeatingresearch.org
  2. “Healthy Beverage Consumptionin Early ChildhoodRecommendations from Key National Healthand Nutrition Organizations”, 2019 www.healthyeatingresearch.org
  3. AAP Committee on Nutrition. Pediatric Nutrition Handbook, 6th Edition. 2013.
  4. Basnet S, Schneider M, Gazit A i wsp. Fresh goat’s milk forinfants: myths and realities – a review. Pediatrics 2010;125:973-977.
  5. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Opracowanie zbiorowe. STANDARDY MEDYCZNE /PEDIATRIA  2014 T. 11 321-338. 
  6. Towar jako produkt handlu, 2015. www.empi2.pl
  7. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union. EFSA Journal 2013;11:3408.
  8. Szajewska H, Socha P, Horvath A i wsp. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2014;11:321-338. www.kobiety.med.pl 
  9. Edward R. Farnworth. Kefir – a complex probiotic. „Food Science and Technology Bulletin: Functional Foods”. 2 (1), s. 1–17, 2005. DOI: 10.1616/1476-2137
  10. WHO Infant and young children feeding: standard recommendations for the European Union.
  11. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z pixabay.com