Napoje w diecie niemowląt i małych dzieci – zalecenia ekspertów

Różnego rodzaju napoje są przedmiotem wielu opracowań w Internecie na temat diety dzieci. W tym temacie jest wiele niejasności. Dodatkowo narosło wiele mitów wśród starszych pokoleń. Nawet personel medyczny nie zawsze posiada aktualną wiedzę i źle doradza młodym rodzicom. W tym artykule chciałybyśmy rozwiać wszystkie wątpliwości związane z napojami dla dzieci.

Podamy Wam aktualne zalecenia nw. ekspertów dotyczące napoi w diecie dzieci do lat 5:

  • AAP – American Academy of Pediatrics,
  • AHA – American Heart Association, 
  • AND – Academy of Nutrition and Dietetics, 
  • AAPD – American Academy of Pediatric Dentistry. 

Podstawowe napoje w diecie niemowląt i małych dzieci – zalecenia ekspertów

Zalecenia dotyczące napojów dla dzieci są ściśle zależne od wieku. 

0-6 miesięcy

Mleko (matki lub modyfikowane) stanowi jedyny i wystarczający produkt jaki należy podawać dziecku. Bez względu na to, czy dziecko karmione jest mlekiem matki czy modyfikowanym, nie ma potrzeby dopajania wodą (nawet w upalne dni!). Mleko w tym okresie życia jest zarówno pokarmem jak i napojem. 

6-12 miesięcy 

Podstawę diety nadal stanowi mleko (matki lub modyfikowane). W tym okresie ilość spożycia wody to 0,5 – 1 kubek (kubek= 250 ml) na dobę. Picie wody jest przede wszystkim nauką zdrowych nawyków. Nie podajemy dzieciom soków, tylko owoce.

Po 1 roku życia

W okolicy pierwszych urodzin dziecka spożycie mleka na ogół spada. Dlatego ważne jest, aby wzrosła ilość spożywanej przez nie wody. Innymi słowy – wraz ze spadkiem spożycia mleka powinna wzrastać ilość spożywanej wody. 

Napoje w codziennym żywieniu dzieci

Woda

Woda to najlepszy napój dla dzieci powyżej roku i dla dorosłych. Jak już wcześniej wspomniano, w pierwszym półroczu życia nie należy poić dziecka. W drugim półroczu życia, dziecko uczy się pić wodę. Dzieci czasem nie są zainteresowane piciem wody z powodu braku smaku. Jednak konsekwentne podawanie wody wyrobi w dziecku nawyk jej picia. Przyzwyczajanie dziecka w pierwszym roku życia do picia wody zamiast soków ma znaczenie w profilaktyce otyłości. 

Przyjmuje się następujące wartości dla wody dzieciom w wieku: 

  • 1-2 lata -> 1-4 kubki wody na dobę;
  • 2-3 lata -> 1-4 kubki wody na dobę; 
  • 4-5 -> 1,5-5 kubków wody na dobę. 

Ilości te są szacunkowe. Jeśli twoje dziecko nadal je dużo mleka, to spożycie wody będzie mniejsze. Podobnie jest w przypadku zup. Jeśli dziecko chętnie spożywa zupy, to ilość spożywanej wody może być mniejsza. 

Warto też zwrócić uwagę, że nie każda woda jest taka sama. Dla niemowląt najlepsza jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna – niskozmineralizowana, niskosodowa, nisko siarczanowa. Więcej o wodzie w diecie dzieci przeczytacie tu i tu.

Mleko krowie pasteryzowane

W II półroczu życia dziecka mleko krowie może stanowić wyłącznie dodatek do potraw.

Podaje się je do picia dzieciom dopiero po skończonym roku. Można zastąpić nim mleko matki lub modyfikowane częściowo lub całkowicie. 

Przyjmuje się następujące wartości dla mleka podawanego dzieciom w wieku: 

  • 1-2 lata -> 2-3 kubki pełnego mleka (3,2%) na dobę;
  • 2-3 lata -> do 2 kubków mleka na dobę; 
  • 4-5 -> do 2,5 kubków mleka na dobę. 

Mleko odtłuszczone może być podawane dziecku wyłącznie po konsultacji z pediatrą, jeśli np. występuje w rodzinie otyłość. Po 2 roku życia można już podawać dziecku mleko odtłuszczone. Warto rodzaj podawanego mleka uzależnić od dobowej kaloryczności spożywanych pokarmów.

Soki 100%

Wiele osób uważa soki owocowe są zdrowe, wartościowe i niezbędne w diecie, szczególnie w diecie dzieci. Dzieci z kolei bardzo je lubią, bo w przeciwieństwie do wody, soki mają smaczny, zazwyczaj słodki smak. Soki jednak nie są tak wartościowe jak mogłoby się wydawać. Podczas wytwarzania i przechowywania soki tracą wiele witamin i minerałów. Nie są niezbędne w diecie człowieka. Znacznie cenniejsze dla organizmu są świeże owoce. Nie powinno się też traktować soków jako napoju zastępującego wodę. Błędem jest również podawanie dzieciom poniżej roku jakichkolwiek soków. Niektóre dzieci rezygnują z mleka na rzecz soku, a to grozi niedoborami żywieniowymi (mleko powinno być podstawą diety do pierwszych urodzin). 

Przyjmuje się następujące wartości dla soków: 

  • Dzieci w wieku 1-3 lata -> 0,5 kubka soku 100% na dobę;
  • Dzieci w wieku 4-5 -> do 0,5 – 0,75 kubka soku 100% na dobę.

W tym artykule znajdziesz informacje m.in. o tym jak wprowadzać soki do diety dziecka. 

Napoje roślinne 

Napoje roślinne, zwane potocznie mlekami, to produkty, które w ostatnich latach zyskały na popularności. W diecie dorosłych są świetną alternatywą dla mleka krowiego, jednak w diecie dzieci należy być ostrożnym. Szczególnie niebezpieczne jest zastępowane mleka matki czy mleka modyfikowanego napojami roślinnymi w diecie niemowląt. Napoje roślinne, zawierają niewiele białka. Wyjątkiem jest napój sojowy, przy czym skład aminokwasowy białka soi i mleka kobiecego jest inny. Napoje roślinne zwykle nie zawierają lub zawierają niewielkie ilości wapnia. Dodatkowo mogą mieć w składzie cukry. Skład wartości odżywczych też jest odmienny od mleka matki i mleka modyfikowanego. Żywienie niemowląt napojami może doprowadzić do niedoborów żywieniowych, a w skrajnych przypadkach do różnych niebezpiecznych schorzeń, nawet w późniejszym życiu. Dlatego nie powinno się rezygnować z mlek zalecanych dla małych dzieci (matki/modyfikowane, krowie) na rzecz napojów roślinnych. 

Rekomendacje:

  • Niemowlęta (0-12 miesięcy) -> napoje roślinne nie są zalecane;
  • Dzieci w wieku 1-5 lat -> jako dodatek do jadłospisu. Wyjątek: na zalecenie lekarza przy nietolerancji BMK lub alergii rezygnacja z mleka krowiego na rzecz napojów roślinnych.

Napoje roślinne są produktami, które można od czasu do czasu wprowadzić do jadłospisu jako ciekawe urozmaicenie diety pod względem wartości odżywczych i walorów smakowych (placki, naleśniki, kaszki, itp.). Napój roślinny nie powinien zastępować wody. W tym artykule znajdziesz informacje o najpopularniejszych napojach roślinnych. 

Mleka smakowe

Mleka smakowe występują w wielu wersjach. Każde z nich zawiera dodatek w postaci cukru.  

Rekomendacje:

  • Niemowlęta (0-12 miesięcy) -> nie podawać do spożycia;
  • Dzieci w wieku 1-5 lat -> nie są zalecane.
Mleko typu junior

Mleko typu junior to mleko o podwyższonej zawartości tłuszczu (3,8%). 

Rekomendacje:

  • Niemowlęta (0-12 miesięcy) -> nie podawać do spożycia;
  • Dzieci w wieku 1-3 lat-> “nie są one niezbędne do prawidłowego żywienia w tej grupie wiekowej i nie mają przewagi nad innymi produktami w normalnej diecie spełniającej podstawowe wymagania żywieniowe małych dzieci.“ (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – EFSA, 2013).
Nektary i napoje owocowe, napoje słodzone cukrem

Nektary to produkty owocowe do picia, w których udział owoców (w zależności od rodzaju użytego owocu) mieści się w przedziale 25-50%. Producenci mogą dodawać do nektarów: kwasy spożywcze, cukier lub miód. 

Napoje owocowe to kolejna grupa produktów do picia wytwarzanych z owoców. Udział owoców w tych produktach mieści się w przedziale: 0,1-20%. Ponadto do produktów tych można dodawać dodatki, które nie są dozwolone w przypadku soków i nektarów. Nie zalecamy więc podawać dzieciom napojów owocowych w ogóle. 

Napoje słodzone cukrem to napoje o smaku owocowym, lemoniady, napoje bezalkoholowe, napoje sportowe, gazowane, słodzone wody, kawa, napoje herbaciane, itp.

Rekomendacje dla dzieci w wieku 0-5 lat -> nie są zalecane.

Więcej o nektarach i napojach przeczytacie tu. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest sok owocowy (100%), który nie ma dodanych cukrów. 

Napoje ze słodzikami 

Słodziki to substancje, które mają słodki smak, ale mniejszą kaloryczność niż cukier. Z tego też powodu stosuje się je przy odchudzaniu czy cukrzycy. 

Eksperci nie zalecają podawania dzieciom do 5 roku życia napojów zawierających słodziki.

Napoje z kofeiną

Obecnie nie ma konkretnych zaleceń dotyczących bezpiecznego spożycia kofeiny przez dzieci. Ponadto etykiety produktów nie zawsze ujawniają jej obecność, co utrudnia obliczenie dziennej dawki kofeiny. 

Napoje z zawartością kofeiny nie są zalecane dla dzieci do 5 roku życia. Należy ograniczyć maksymalnie, spożycie kofeiny w diecie najmłodszych, ale i tych starszych dzieci. 

Podsumowanie

Jak wiadomo, najlepsza do picia jest woda i nic innego nie nawodni tak dobrze organizmu. Do picia, można też podawać mleko czy soki, ale tu należy pamiętać o tym, że te produkty pełnią w diecie nieco inną rolę niż woda i nie powinny jej zastępować. 

Wybierając napoje dla dzieci, należy dokładnie przeanalizować skład i etykietę. Wiele napojów dla dzieci, ma nie najlepszą jakość zdrowotną. Wybieracie zdrowe napoje dla swoich dzieci. 

Milena Żebrowska – inżynier żywienia człowieka i oceny żywności. 

Źródła:

  1. “4 groups issue consensus report on healthy beverages for 0- to 5-year-olds”, AAP News, www.aappublications.org
  2. Lott M, Callahan E, Welker Duffy E, Story M, Daniels S.: Consensus Statement. Healthy Beverage Consumption in Early Childhood: Recommendations from Key National Health and Nutrition Organizations. Healthy Eating Research. www.healthyeatingresearch.org
  3. “Healthy Beverage Consumptionin Early ChildhoodRecommendations from Key National Healthand Nutrition Organizations”, 2019 www.healthyeatingresearch.org
  4. AAP Committee on Nutrition. Pediatric Nutrition Handbook, 6th Edition. 2013.
  5. Basnet S, Schneider M, Gazit A i wsp. Fresh goat’s milk forinfants: myths and realities – a review. Pediatrics 2010;125:973-977.
  6. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Opracowanie zbiorowe. STANDARDY MEDYCZNE /PEDIATRIA  2014 T. 11 321-338. 
  7. Towar jako produkt handlu, 2. Mleko i przetwory mleczne, 2015. 
  8. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union. EFSA Journal 2013;11:3408.
  9. Szajewska H, Socha P, Horvath A i wsp. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne Pediatria 2014;11:321-338. www.kobiety.med.pl 
  10. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji “Mlekiem Mamy”.