Żywienie niemowląt karmionych sztucznie w I półroczu życia

Trudno jest znaleźć publikacje wyłącznie o tym, jak wygląda żywienie niemowląt karmionych sztucznie. W tym artykule zostały zebrane dostępne informacje na ten temat.

W I półroczu życia niemowlę, które nie jest karmione piersią lub mlekiem matki wymaga karmienia produktami zastępującymi mleko kobiece, czyli produktami mlekozastępczymi. Zgodnie z polskimi przepisami wyróżnia się następujące produkty: preparaty do początkowego żywienia niemowląt, w tłumaczeniu z ang. infant formula (w tym mleko początkowe) oraz preparaty do dalszego żywienia niemowląt, w tłumaczeniu z ang. follow-on formula (w tym mleko następne). W Polsce mleko początkowe i następne często powszechnie nazywane jest mlekiem modyfikowanym, mieszanką mleczną lub sztucznym mlekiem.

Ile i jak?

Niemowlętom, które nie są karmione mlekiem matki, od urodzenia podaje im się tzw. mleko początkowe. Preparatem tym można żywić dziecko przez cały pierwszy rok życia. Nie ma potrzeby zmiany preparatu w momencie wprowadzania żywności uzupełniającej po 6 miesiącu życia dziecka.

Matki, które nie mogą karmić piersią lub po prostu podejmują decyzję o sztucznym żywieniu dziecka, nie zawsze zdają sobie sprawę z jego potrzeb na kolejnych etapach rozwoju. Tak bardzo skupiają się na poszukiwaniu odpowiedzi na pytania “ile?” i “jak”, że rzadko kiedy obserwują swoje dzieci, nie zauważają wysyłanych przez nie sygnałów – objawów głodu i najedzenia. Co może prowadzić do przekarmiania niemowląt.

Układ pokarmowy wszystkich dzieci rozwija się w podobnym tempie. To, ile mleka potrzebuje dziecko nie zależy od sposobu jego karmienia, a jest cechą osobniczą. O orientacyjnych ilościach wypijanego mleka w pierwszym roku życia dziecka przeczytacie tu.

Karmienie na żądanie

Dawniej karmienie niemowląt odbywało się według sztywnego schematu – dokładnie co 3 godziny. Bez względu, czy dziecko było żywione naturalnie – pokarmem matki, czy sztucznie. Następnie twierdzono, że niemowlę karmione piersią należy przystawiać do niej na żądanie. Motywowano to tym, że pokarm kobiecy jest łatwostrawny i dziecko szybciej robi się głodne. Ciężkostrawna mieszanka mleczna miała wystarczyć na dłużej. Zalecano podawać ją ściśle o ustalonych godzinach, aby uniknąć rozregulowania jelit. Nie wiadomo o jakie rozregulowanie chodziło.

Według aktualnych wytycznych wszystkie niemowlęta, bez względu na sposób żywienia, karmi się na żądanie. Żądanie dziecka dotyczy zarówno pór karmienia, jak i ilości mleka. Okazuje się, że zalecenia te były opublikowane przez Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition – ESPGHAN) już w 1982 roku.

Przyjmuje się orientacyjnie, że noworodki są karmione 8-12 razy wciągu doby. Osiem karmień, to niezbędne minimum, aby noworodek systematycznie otrzymywał potrzebne składniki odżywcze.

Może jednak według schematu?

Niektórzy rodzice potrzebują jednak schematów, tabelek, wyznaczania godzin karmienia, itp., bo jak twierdzą, ułatwia im to planowanie karmień. Są wówczas pewni, że dziecko otrzyma na czas potrzebną ilość pokarmu.

Na początku należy zaznaczyć, że najnowsze zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (PTGHiŻD) pokazują jedynie przykładowy schemat żywienia niemowląt, a nie ściśle ramy kiedy i ile dziecko powinno zjadać. Co więcej – wyraźnie podkreślono, że każde dziecko jest inne i ilość spożywanego mleka oraz częstotliwość karmień należy dostosować do potrzeb dziecka.

Krótko mówiąc, zaleca się, aby dzieci karmione sztucznie, podobnie do karmienia naturalnego, pożywienie dostawały na żądanie już od pierwszych chwil życia. Kiedy urodzi się dziecko, to nie potrzebuje od razu butelki z mlekiem. Noworodek rodzi się syty, a jego potrzeby stopniowo będą rosły. W różnym tempie – nie zawsze według schematów, ale dzięki nim, zarówno rodzicom, jak i lekarzom, łatwiej jest zwrócić uwagę na ewentualne nieprawidłowości.

Zalecenia żywieniowe

Aktualne zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization, WHO) mówią, że niemowlę powinno być karmione WYŁĄCZNIE mlekiem matki lub mlekiem modyfikowanym aż do ukończenia 6 miesiąca życia dziecka.

Innego zdania jest ESPGHAN oraz Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority – EFSA), a w ślad za nimi wspomniane już PTGHiŻD, którzy zalecają rozpocząć rozszerzanie diety po ukończeniu 17. tygodnia (po 4 mż) i nie później niż w 26. tygodniu życia dziecka. PTGHiŻD pozostawia jednak decyzję rodzicom.

Lepsze dla dziecka jest, aby poczekać z pokarmami uzupełniającymi, aż wykaże ono gotować do jedzenia innych pokarmów niż mleko, czyli mniej więcej do ukończenia 6 miesiąca życia. Ale właściwie dlaczego tak jest?

Osiąganie dojrzałości pokarmowej

Noworodek rodzi się z niedojrzałym układem pokarmowym. W zależności od tego czy ciąża była donoszona, czy dziecko jest zdrowe, jaki posiada zestaw genów oraz czy istniały inne czynniki, układ pokarmowy niemowląt dojrzewa w różnym tempie. Moment ten przypada nie wcześniej niż po 4 miesiącu życia dziecka. Jednak u większości niemowląt układ trawienny potrzebuje nieco więcej czasu na rozwój, u niektórych nawet dodatkowe 2 miesiące.

Poza układem pokarmowym, w procesie nauki jedzenia, biorą udział też inne mechanizmy. Gotowość psychiczna na pierwsze spotkanie dziecka z jedzeniem także może wystąpić w różnym okresie, jednak średnio przyjęto wiek 6 miesięcy życia.

W jednym z przeprowadzonych badań wzięło udział 1.676 matek z dziećmi w wieku 6 miesięcy, a następnie w 1 i 2 roku życia. Po zakończeniu badań stwierdzono, że wcześniejsze rozszerzenie diety (poniżej 4 miesiąca życia) jest jedną z przyczyn krótszego snu dzieci o 0,39 h/dobę.

Biorąc pod uwagę, że gotowość dzieci na przyjmowanie innych – poza mlecznych – pokarmów wynika nie tylko z gotowości układu pokarmowego, należy ocenić indywidualnie etap rozwoju niemowlęcia. Podsumowując – dzieci około 6 miesiąca życia zwykle ważą dwa razy więcej niż ich masa urodzeniowa i nabywają umiejętności, dzięki którym potrafią jeść pokarmy stałe.

Umiejętności określające gotowość dziecka

  • samodzielne siedzenie lub stabilne z podparciem,
  • dojrzałość nerwowo – mięśniowa pozwalająca na kontrolowanie ruchów głowy i szyi oraz na jedzenie z łyżeczki
  • zaniknięcie odruchu usuwania z ust ciał obcych (typowego dla okresu noworodkowego i wczesnoniemowlęcego) utrudniającego karmienie pokarmami innymi niż płynne
  • czyszczenie łyżki wargami, dziecko potrafi przesunąć pokarm w kierunku gardła i połknąć go
  • wykazywanie zainteresowania jedzeniem dorosłych, sięganie po nie, a gdy dziecko dosięgnie – potrafi samodzielnie włożyć pokarm do buzi
  • opanowanie chwytu pęsetowego (opuszkowego) – dziecko samo bierze pokarm do ręki (dojrzały chwyt następuje ok. 9-12 miesiąca życia)
  • pokazanie za pomocą gestów, że jest głodne (otwiera buzię, przysuwa głowę do łyżeczki z jedzeniem, mówi “am”, itp.) lub najedzone (zamyka usta, odwraca głowę na bok), przy czym zamykanie ust, to również obrona przed nieznanymi pokarmami.

Wprowadzenie przez ekspertów pokarmów stałych do diety niemowlęcia po 17. tygodniu życia jest możliwe, bo jest to wiek dziecka, w którym inne pokarmy niż mleko nie zagrażają jego zdrowiu. Nie znaczy to jednak, że niemowlę jest na to już gotowe. Patrząc na oznaki gotowości dziecka, które opisali eksperci, niemowlęta 4. miesięczne raczej nie siedzą samodzielnie lub stabilnie z podparciem oraz mają jeszcze odruch wypychania jedzenia językiem.

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe

Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe, których jest niedostatecznie dużo w mleku sztucznym zaczyna pojawiać się dopiero po 6 miesiącu życia. Wcześniej organizm dziecka zużywał zapasy z życia płodowego. Ryzyko niedoborów żywieniowych jest niejako główną przyczyną tego, aby wprowadzać dziecku do diety pokarmy stałe. Jednakże należy zaznaczyć, iż mleko nadal ma być podstawą diety aż do roku.

Podsumowując, skoro przed ukończeniem 6 miesiąca życia, niemowlę nie potrzebuje uzupełniania składników żywnościowych to nie ma powodów do wcześniejszego rozszerzania diety. Pokarmy inne niż mleko można wprowadzać wcześniej w szczególnych sytuacjach na zalecenie lekarza, np. w przypadku niemowląt z dużym zapotrzebowaniem na żelazo.

Błędne jest również myślenie, że niskie przyrosty masy ciała dziecka pomoże wcześniejsze rozszerzanie diety. Mleko kobiece i modyfikowane posiadają 69,5 kcal na 100 ml, natomiast tak szeroko polecana zupa jarzynowa w 100 ml zawarta zaledwie 30 kcal, gotowana marchewka to 35 kcal/100g. Ponadto niemowlę wypije większą ilość mleka niż zje z porcji zupy. Jak widać z powyższego przykładu, wcześniejsze wprowadzanie stałych posiłków, celem przybrania masy ciała przez niemowlę jest nielogiczne.

Wyłącznie mleko!

Mleko jest wyłącznym i wystarczającym pokarmem dla niemowląt do 6 miesiąca życia. Nie ma więc potrzeby podawania pokarmów stałych, jak również soków czy wody.

W przypadku wody wyjątek stanowi jedynie sytuacja, kiedy aplikuje się dziecku leki, których nie można popijać mlekiem. Wówczas można podać kilka łyków wody, aby rozrobić preparat. Należy również jasno zaznaczyć, że wszystkie leki, suplementy czy inne preparaty medyczne mogą być podawane niemowlętom jedynie na wyraźne wskazanie lekarza.

Inne sytuacje, takie jak upalne lato, nie są wskazaniem do podawania wody. Więcej na temat wprowadzania wody do diety dziecka znajdziecie w tym artykule.

Żywienie w pierwszym roku

Uznaje się, że mleko modyfikowane, podobnie jak pokarm matki, jest podstawą żywienia do końca 12 miesiąca życia dziecka. Jednakże od około 6-7 miesiąca życia ilości wypijanego mleka mogą ulec stopniowemu ograniczaniu z uwagi na przejście z karmienia mlekiem na żywienie rodzinne. Następuje wówczas stopniowe wprowadzanie żywności uzupełniającej, która około pierwszego roku życia zacznie zastępować substytuty mleka kobiecego.

O wprowadzaniu produktów stałych do diety niemowlęcia przeczytajcie tutaj.

Artykuł powstał przy współpracy ze specjalistką w zakresie żywności i żywienia człowieka Mileną Żebrowską.

Źródła

  1. “Feeding the non – breastfeeding child 6-24 months of age”, WHO 2004, www.apps.who.int
  2. “Żywienie sztuczne“, www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne
  3. “Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci”, Standardy Medyczne, 2014, www.ptp.edu.pl
  4. “Żywienie niemowląt i małych dzieci. Zasady postępowania w żywieniu zbiorowym”, www.imid.med.pl
  5. “Poradnik Żywienia Niemowląt“, Hanna Szajewska, Andre Horvath, medycyna praktyczna, Kraków 2014.
  6. “Associations of early life risk factors with infant sleep duration“, www.ncbi.nlm.nih.gov
  7. “Moje dziecko nie chce jeść”, Carlos González, Wydawnictwo: Mamania, 2013.
  8. “Bobas Lubi Wybór”, Tracey Murkett, Gill Rapley, Wydawnictwo: Mamania, 2011
  9. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum MM.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *