Profilaktyka zdrowia a sposób żywienia niemowląt

Wybór sposobu żywienia to dla niektórych rodziców trudna decyzja. Ci, którzy musieli podać mleko modyfikowane mimo, że chcieli karmić naturalnie, mogą czuć się zaniepokojeni po przeczytaniu artykułów o krótko- i długoterminowych skutkach karmienia sztucznego. Informowałyśmy w nich o zwiększonym ryzyku wystąpienia niektórych chorób w przypadku takiego sposobu karmienia. Wiedza ma duże znaczenie, szczególnie przy karmieniu sztucznym (jakość produktów). Karmienie przebiega wówczas świadomie i odpowiedzialnie.

Przy okazji podkreślamy, że w przypadku, gdy dziecko nie jest karmione naturalnie – należy odżywiać je w pierwszym roku życia odpowiednimi substytutami mleka kobiecego, tzw. preparatami do żywienia niemowląt.

Stan zero i “wspomagacze”

Bardzo często w czasie dyskusji rodzicielskich sposoby karmienia niemowląt wzbudzają wiele emocji. Matki karmiące bezpośrednio z piersi przekonują zazwyczaj o wyższości takiego sposobu nad karmieniem sztucznym, czy odciągniętym mlekiem. Matki karmiące sztucznie – udowadniają, że ich dzieci karmione w ten sposób są mniej chorowite od dzieci sąsiadek, czy znajomych karmionych piersią. Natomiast mamy KPI mają niekiedy wątpliwości, czy odciąganie mleka ma w ogóle sens.

Należy wyjaśnić, że karmienie piersią jest stanem zero – wyjściowym, naturalnym dla dziecka. Odstępstwa od niego, różne modyfikacje prowadzą do zaburzeń natury, na co wskazują badania naukowe.

Karmienie piersią jest tylko jedną ze składowych naszego zdrowia. Bardzo ważną, jednakże nie znaczy to, że dzieci karmione piersią w ogóle nie będą chorowały, w przeciwieństwie do dzieci karmionych sztucznie.

Pozostałe składowe wpływające na poprawę (udowodnione naukowo) odporności u niemowląt i dzieci to:
  • odpowiednia ilość snu i odpoczynku
  • aktywność fizyczna i świeże powietrze
  • szczepienia
  • ekspozycja na czynniki zakaźne w pierwszych latach życia
  • dieta
  • mycie rąk
  • probiotyki
  • lizaty bakteryjne

Więcej na ten temat przeczytacie tu.

Profilaktyka zdrowia w żywieniu

Profilaktyka zdrowotna, to działania mające na celu zapobieganie chorobom. Bardzo duże znaczenie ma tzw. wczesna profilaktyka, która opiera się na propagowaniu zdrowego trybu życia.

Kolejna – profilaktyka pierwotna – to zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie czynników ryzyka. Warto mieć świadomość, że prawidłowa technika karmienia butelką (odciągniętym mlekiem lub jego substytutem) jest bardzo ważna w profilaktyce otyłości.

Stosując zatem odpowiednią profilaktykę chorób można nie tylko zniwelować podwyższone ryzyko spowodowane karmieniem sztucznym, ale też dodatkowo je zmniejszyć eliminując inne czynniki ryzyka.

Czytajcie składy!

Preparaty do żywienia niemowląt

Preparaty do żywienia niemowląt (początkowego i dalszego) mają składy określone przepisami. Niektórych ze składników lepiej jest unikać, ponieważ nie pozostają one obojętne dla zdrowia człowieka. Zwróćcie uwagę na cukry i tłuszcze – szczególnie na olej palmowy, który odkłada się na ścianach naczyń krwionośnych. Wybierając mleko modyfikowane należy przyjrzeć się tabeli wartości odżywczych oraz procentowej realizacji zapotrzebowania dobowego na dany produkt. Sprawdzajcie czy wartości wszystkich niezbędnych składników odżywczych, witamin, minerałów w dziennej porcji produktu realizują zapotrzebowanie. Jest to niezwykle ważne dla dzieci poniżej 6 miesiąca życia, gdyż ich dietę stanowi wyłącznie mleko. Z żadnego innego źródła nie dostaną potrzebnych składników (poza suplementacją – wyłącznie na zalecenie lekarza).

Produkty spożywcze

Kupując produkty spożywcze należy czytać składy. Ktoś może powiedzieć, że jest to trudne, bo wymaga specjalistycznej wiedzy. Nic bardziej mylnego. Jeśli będziecie wybierać produkty, w składzie których znajdziecie tylko znane wam nazwy, to prawdopodobnie produkt ten będzie zdrowy (unikajcie soli i cukru).

Jest też grupa produktów wzbogacanych substancjami, które są korzystne dla zdrowia. Takie produkty łatwo rozpoznać po oświadczeniu umieszczonym w widocznym miejscu opakowania. Szukajcie więc napisów: “Produkt jest wzbogacony…”, “jest źródłem…”, “Zawiera…”. Pamiętajcie jednak, że nadmiar witamin jest równie szkodliwy co ich niedobór.

Dieta

Karmienie piersią nie zwalnia nas z odpowiedniego dobierania produktów w diecie dziecka. Bowiem nieodpowiednia dieta może być przyczyną różnych dolegliwości i może nieść większe ryzyko wystąpienia niektórych chorób niż samo karmienie sztuczne, przy stosowaniu zdrowej diety.

Można karmić piersią nawet przez 10 lat, ale żywiąc później dziecko drożdżówkami wątpliwej jakości, fast-foodami i sadzając je przed konsolą, czy telewizorem, to efektu z tego naturalnego karmienia może nie być. Dieta po 6 miesiącu życia dziecka oparta na oleju palmowym (słodycze, drożdżówki i inne produkty) oraz ograniczony ruch fizyczny, to prosta droga do utajonej choroby miażdżycowej w wieku 20 lat.

Natomiast stosując odpowiednią dietę można zmniejszyć ryzyko zapadalności na wiele chorób, w tym: nadciśnienie tętnicze, otyłość, choroby sercowo – naczyniowe, cukrzyca, białaczka, ale też zmniejszyć lub zlikwidować objawy alergii pokarmowych oraz poprawić samopoczucie.

Korzystanie w codziennym życiu z kilku prostych zasad żywieniowych może znacznie zmniejszyć ryzyko występowania powyższych chorób u dzieci, jak również w dorosłym życiu. Przeczytacie o tym w kolejnym artykule.

Aktywność fizyczna i świeże powietrze

Ruch na świeżym powietrzu, to świetna zabawa dla każdego dziecka. Taka aktywność wpływa korzystnie na zdrowie malucha (i dorosłych), co potwierdzają badania naukowe.

Regularne zażywanie ruchu sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała poprzez zwiększenie wydatku energetycznego. Ponadto ćwiczenia fizyczne zwiększają masę mięśniową i kostną, poprawiają tolerancję glukozy oraz profil lipidowy, obniżają ciśnienie tętnicze krwi (zarówno spoczynkowe jak również wysiłkowe), wzmacniają rytm pracy serca, spowalniając go. Ćwiczenia wpływają również bardzo korzystnie na ogólne samopoczucie. Odpowiednią aktywnością fizyczną można więc zniwelować ryzyko wystąpienia otyłości, cukrzycy typu II, chorób sercowo – naczyniowych oraz białaczki.

Rodzice powinni zatem zachęcać swoje dzieci do aktywnego spędzania czasu, dając przykład im poprzez wspólne zabawy, hobbystyczny udział w zajęciach sportowych, czy uprawianie konkretnej dyscypliny sportu.

Przegrzewanie dzieci

Jak można zaobserwować w Polsce, małe dzieci zazwyczaj są przegrzewane. Noworodkom zwykle zakłada się czapeczkę, zawija w bet lub koc, żeby nie zmarzły. Faktycznie, potrzebują one czasu, aby przyzwyczaić się do nowych warunków – środowiska suchego. Ich ośrodek termoregulacji dojrzewa, podobnie jak inne funkcje życiowe, w okresie noworodkowym.

Jednak przesadna dbałość o utrzymanie dziecka w cieple nie pozwala na uzyskanie umiejętności samodzielnej regulacji temperatury. Przegrzewany organizm nie walczy z patogenami (wirusy, bakterie), tylko z zimnem, które odczuwa.

Przegrzewanie organizmu niesie za sobą skutki takie jak:
  • dziecko jest ospałe, zmęczone, rozdrażnione, płaczliwe
  • mogą wystąpić zmiany skórne w postaci potówek, a długoterminowo wpłynąć na rozwój łojotokowego zapalenia skóry (ŁZS) lub pogorszenie stanu skóry atopowej (AZS), zwiększenie świądu
  • zaburzenia nabycia naturalnej odporności i termoregulacji
  • udar cieplny (skrajne przypadki).
Jak unikać przegrzewania dziecka?
  • Odpowiednie ubrania – przewiewne, z naturalnych włókien, dostosowane do pory roku, warunków atmosferycznych i temperatury otoczenia. Ubieranie na tzw. cebulkę umożliwia dostosowanie ubioru do zmiennych warunków. Zakładanie nakrycia głowy wtedy, gdy jest ono konieczne.
  • Spacery bez względu na pogodę (oprócz bardzo dużych mrozów – temp. poniżej -10st.C oraz upałów przy dużym nasłonecznieniu), wietrzenie pomieszczeń o każdej porze roku – chłodne powietrze poprawia krążenie, wzmacnia układ odpornościowy, ruch poprawia apetyt u maluchów.
  • Optymalna temperatura otoczenia w domu to około 20 stopni Celsjusza, a w nocy jeszcze mniej – ok. 18 st.C. Zbyt wysoka temperatura zaburza sen i  pogłębia choroby skóry (ŁZS, AZS).
  • Kąpiele w ciepłej wodzie, niezbyt długie.
  • Reagowanie na sygnały dziecka.

O sposobach na schłodzenie sypialni dowiecie się z tego artykułu.

Wzmocnienie rozwoju intelektualnego dziecka

Jak pokazują badania, na rozwój intelektualny wpływają najróżniejsze zmienne środowiskowe. Inteligencja dziecka kształtuje się na każdym etapie jego rozwoju, zaczynając jeszcze w życiu płodowym.

Okazuje się, że karmienie sztuczne może nieco spowolnić rozwój intelektualny. Dlatego niezwykle ważne jest, aby rodzice wspierali swoje pociechy również na tej płaszczyźnie.

Rozwój umysłowy dziecka można wspierać poprzez:
  • Ograniczenie czasu spędzonego przed telewizorem, komputerem, itp.
  • Ruch na świeżym powietrzu
  • Odpowiednią dietę bogatą w wielonienasycone kwasy tłuszczowe i witaminy
  • Odpowiednią ilość wypijanej wody mineralnej
  • Zabawy edukacyjne
  • Wybór zabawek rozwijających wyobraźnię i kreatywność
  • Czytanie (nawet już “do brzucha”)
  • Uważność, dostępność, rozmowa z dzieckiem.

Zalecenia WHO

Niemowlęta, które nie są karmione piersią, niezależnie od przyczyny, powinny być objęte specjalną opieką w ramach systemu ochrony zdrowia i opieki społecznej, gdyż stanowią one grupę ryzyka. [11]

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby sposób przygotowywania preparatów do żywienia niemowląt był omawiany z lekarzem lub położną. Lekarz pediatra powinien zostać poinformowany o takim karmieniu niemowlęcia celem kontroli jego stanu zdrowia i ewentualnej korekty techniki karmienia, czy doboru odpowiedniego preparatu.

Niestety w Polsce, rodzice karmiący sztucznie rzadko kiedy mogą liczyć na specjalistyczne wsparcie w tym zakresie. Zarówno lekarze, jak i położne nie posiadają takiej wiedzy, a opierają się zazwyczaj na informacjach przekazanych przez pracowników firm produkujących, czy dystrybuujących mieszanki mleczne.

Artykuł powstał przy współpracy ze specjalistką w zakresie żywności i żywienia człowieka Mileną Żebrowską.

Źródła:
  1. Szatkowska A, Bodalski J. Otyłość u dzieci i młodzieży. Przew Lek 2003, 6, 9: 54-58.
  2. Żaczek, B. Dobrowolska: Profilaktyka nadwagi i otyłości w populacji wieku rozwojowego. Przegląd Medyczny Uniwersytety Medycznego w Rzeszowie, 2008, 3, 258-261.
  3. Jarosz M, Kłosiewicz-Latoszek L. Cukrzyca. Zapobieganie i leczenie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010: 9
  4. Plewa, A. Markiewicz: Aktywność fizyczna w profilaktyce i leczeniu otyłości. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2 (1), 30-37, 2006
  5. Drygas, A. Jegier: Zalecenia dotyczące aktywności ruchowej w profilaktyce chorób układu krążenia. Czynniki Ryzyka, 76-84, 2003
  6. Lucas A., Morley R., Breast milk and subsequent intelligence quotient in children born preterm. Lancet 1991;339:261–264.
  7. Vohr BR., Poindexter BB., Dusick AM., et al., NICHD Newonatal Research Network. Korzystny wpływ mleka matki w oddziale intensywnej opieki noworodków na wynik rozwojowy niemowląt o bardzo niskiej masie urodzeniowej w wieku 18 miesięcy. Pediatria, 2006; 118 (1). Dostępne pod adresem: www.pediatrics.org/cgi/content/full/118/1/e115 pmid:16818526
  8. Isaacs EB., Fischl BR., Quinn BT., Chong WK., Gadian DG., Lucas A. Wpływ mleka matki na iloraz inteligencji, rozmiar mózgu i rozwój istoty białej. Pediatr Res. 2010; 67 (4): 357 – 362 pmid: 20035247
  9. “Infant feeding and childhood cognition at ages 3 and 7 years: Effects of breastfeeding duration and exclusivity”, www.ncbi.nlm.nih.gov
  10. “Association between breastfeeding and intelligence, educational attainment, and income at 30 years of age: a prospective birth cohort study from Brazil”, www.ncbi.nlm.nih.gov 
  11. Żywienie niemowląt i małych dzieci. Globalna strategia żywienia niemowląt i małych dzieci. Raport Sekretariatu /fragmenty/”, 55 ZGROMADZENIE OGÓLNE ŚOZ, 2002, www.kobiety.med.pl/cnol
  12. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum prywatnego.