Rozszerzanie diety a kaloryczność posiłków

Rozszerzanie diety dla niektórych rodziców jest ogromnym wyzwaniem. Przejście z wyłącznego odżywiania mlekiem na żywność rodzinną odbierają jako trudność. W tym artykule przeczytacie o zasadach dotyczących wprowadzania żywności uzupełniającej do diety niemowlaka w II połowie pierwszego roku życia, zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Według WHO “jest niezwykle ważne, aby niemowlęta otrzymywały właściwą, adekwatną i bezpieczną żwawość komplementarną, tak by zapewnić odpowiednie przejście z okresu karmienia piersią do całkowitego spożywania jedzenia dla całej rodziny.”

Po waszych pytaniach “kiedy?” i “jak zacząć?”, przychodzi czas na wątpliwości dotyczące ilości posiłków i ich kaloryczności.

Jaką żywność mogę podać?

Rozszerzanie diety u niemowlaka nie musi oznaczać ciężkiej pracy. Gdy wprowadzone zostaną podstawowe produkty, można rozpocząć przygotowywanie dań, które może jeść cała rodzina.

Niektóre matki wolą na początku specjalnie przygotowywać posiłki w formie żywności przejściowej. Mogą to być różne potrawy w formie półpłynnej (np. kisiel), przetartej (np. zupa, owoce, warzywa) lub pogniecionej (ugotowane warzywa, czy mięso).

Coraz częściej spotyka się matki, które od razu żywią niemowlaki tymi samymi potrawami, które przygotowują dla domowników (żywność domowa). Należy jednak pamiętać o tym, aby takie potrawy były dostosowane do potrzeb i możliwości dziecka (bez soli i cukru, lekkostrawne, przygotowane z produktów wysokiej jakości, z pewnych źródeł, bez tych wysoko przetworzonych). Wówczas gotowanie dla dziecka nie jest  skomplikowane i nie zajmuje dodatkowego czasu.

Rozszerzanie diety u dziecka zależy również w dużym stopniu, od zwyczajów żywieniowych rodziny. Jeśli w domu je się tzw. “śmieciowe” jedzenie (produkty wysoko przetworzone, ze złym składem, fast foody), to takie także pojawi się w diecie dziecka – prędzej czy później. Rodzic jest nauczycielem i wzorem. Jeżeli domownicy zwracają uwagę na to, co jedzą, to czasami wystarczy lekko zmodyfikować dietę dorosłych (żywność rodzinna), aby niemowlę mogło usiąść do wspólnego stołu. To buduje relacje rodziny oraz poprawne nawyki zachowania przy stole.

A może BLW?

Dzieci przejawiające gotowość do rozszerzania diety, w tym samodzielne siedzenie lub stabilne siedzenie z podparciem – można żywić stosując metodę BLW (Baby-Led Weaning), która polega na stopniowym odstawianiu się dziecka od mleka. BLW to sposób karmienia niemowląt dający im duża swobodę. Zasada tego sposobu mówi, że dziecko ma dokonywać wyboru tego co chce zjeść. W praktyce to wygląda tak, że rodzic przygotowuje kilka produktów (zwykle 3-5) i kładzie przed dzieckiem w zasięgu ręki (na talerzyku lub stoliku). Dziecko może się bawić jedzeniem, próbować, rozbierać, zgniatać wyrzucać. Jest to dla dziecka doskonała przygodą. Jedzenie można podawać już od 6 miesiąca życia w formie kawałków. BLW jest alternatywą dla papek.

Kaloryczność posiłków w II półroczu życia

Zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze zostało ściśle określone przez ekspertów. Jest to dość ważna kwestia, która pomaga zorientować się czy dziecko karmione jest odpowiednio. Jednak pamiętaj, że zalecenia te mają charakter orientacyjny. Każde dziecko jest inne i ma inne zapotrzebowanie na energię.

Zapotrzebowanie energetyczne zależy od masy ciała, aktywności fizycznej, stanu zdrowia, obecności skoków rozwojowych, czy indywidualnych uwarunkowań genetycznych. Wartości podane w tabeli są podane dla dzieci o masie jaka przypada na 50 centyl (dokładnie połowa dzieci w populacji ma wagę mniejszą od podanej, a druga połowa – większą) oraz średniej aktywności fizycznej. Zapotrzebowanie na energię może być inne każdego dnia.

Wiek w miesiącach
(tylko II półrocze życia)
Chłopcy
masa ciała* (kg)
Chłopcy
Energia** (kcal/dobę)
Dziewczynki masa ciała* (kg) Dziewczynki Energia** (kcal/dobę)
7 miesiąc życia 8.3 599 7.6 546
8 miesiąc życia 8.6 634 7.9 572
9 miesiąc życia 8.9 661 8.2 597
10 miesiąc życia 9.2 698 8.5 628
11 miesiąc życia 9.4 724 8.7 655
12 miesiąc życia 9.6 742 8.9 674

Tabela 1. Opracowanie własne na podstawie EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union, „EFSA Journal” 2013, t. 11, s. 3408. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on the essential composition of infant and follow – on formulae, „EFSA Journal” 2014, t. 12, nr 7, s. 3760.

* Masa ciała w kilogramach – 50 centyl według Światowej Organizacji Zdrowia.

** Wartość energii obliczona została dla dzieci, o średniej aktywności fizycznej.

Zapotrzebowanie energetyczne

Zapotrzebowanie energetyczne zależy od masy ciała i aktywności fizycznej. A dane w tabeli podane są na podstawie masy z 50 centyla i umiarkowanej aktywności fizycznej. Wartości w tabeli dotyczą całego pożywienia jakie dziecko spożywa, także mleka. Przelicznik energetyczny dla formuły mlecznej wynosi 69,5 kcal/100 ml gotowego do spożycia preparatu.

Ile porcji?

6-8 miesiąc życia dziecka

W wieku 6-8 miesięcy ilość porcji stałego pokarmu powinna wynosić 2-3 razy na dobę. Wielkość porcji ustala dziecko, może to być nawet 1-2-3 łyżeczki, aż stopniowo niemowlę zwiększy porcję do około 125 ml. Jeśli dziecko świetnie sobie radzi i chętnie je posiłki stałe, to można mu włączyć 1-2 zdrowe przekąski.

Dzieci karmione mlekiem mamy wciąż dostają mleko na żądanie, więc nie ma tu zagrożenia nie dostarczenia posiłków o nieodpowiedniej kaloryczności w ciągu doby, jeśli niemowlę początkowo nie zjada porcji.

W przypadku dzieci karmionych sztucznie, jeśli rozszerzanie diety jest prowadzone poprzez zamianę porcji mieszanki mlecznej na posiłek stały, można im wprowadzić dodatkowo 1-2 dodatkowe posiłki. Oprócz posiłków stałych niemowlę powinno otrzymywać 1-2 porcje mieszanki mlecznej o pojemności 250 ml (lub częściej w mniejszych ilościach).

Niemowlęta karmione sztucznie, podobnie, jak dzieci karmione naturalnie, mogą na początku nie wykazywać zainteresowania posiłkami stałymi, a mleko będzie nadal ich podstawowym wyżywieniem, podawanym na żądanie.

9-11 miesięcy życia dziecka

W wieku 9-11 miesięcy życia ilość porcji w ciągu dnia powinna wynosić 3-4 (4-6 posiłków, jeśli dziecko potrzebuje więcej) oraz 1-2 przekąski. Przekąską może być kawałek owocu, warzywa, pieczywo, itd. Pamiętaj, że to dziecko ustala wielkość porcji.

Oprócz posiłków stałych niemowlę powinno wypić 1-2 kubki mieszanki mlecznej o pojemności 250 ml. Czasami niemowlęta piją więcej mieszanki mlecznej na niekorzyść posiłków stałych.

12-24 miesiące życia dziecka

W pierwszym i drugim roku życia dziecko zjada podobną ilość porcji pokarmów, jak w okresie 9-11 miesięcy (4-6 posiłków w ciągu dnia plus 1-2 przekąski), z tą różnicą, że porcja jest nieco większa i wynosi około 180-190 ml. Po pierwszym roku życia należy podawać dziecku 1-2 kubki (o pojemności 250 ml) mleka (krowie, owcze, itd.) w ciągu dnia.

Więcej o mleku dla dzieci przeczytacie w odrębnym artykule.

Różnorodne potrzeby energetyczne u dzieci

Jeśli danego dnia dania są mniej kaloryczne, wówczas można podać jeden dodatkowy posiłek. Jeśli twoje dziecko sygnalizuje, że jest głodne, mimo tego, że dostało zalecana ilość pożywienia, nie bój się podać mu dodatkowego pożywienia. Często dzieci mogą mieć wzmożony apetyt podczas skoku rozwojowego, po chorobie czy wyjątkowo aktywnego dnia.

Zgodnie ze stanowiskiem WHO dziecko w wieku 6-12 miesiąca powinno otrzymać substytuty mleka kobiecego w ilości pokrywającej ½ lub więcej potrzeb energetycznych w ciągu dnia. Natomiast u dzieci w wieku 12-24 miesięcy mleko może stanowić ⅓ energii spożytej.

Artykuł powstał przy współpracy ze specjalistką w zakresie żywności i żywienia człowieka Mileną Żebrowską.

Źródła

  1. „Feeding the non-breastfed child 6-24 months of age”, WHO, www.apps.who.int
  2. „Toddler drinks, formulas, and milks: Labeling practices and policy implications”,  www.sciencedirect.com
  3. „Infant and young child feeding”, www.who.int
  4. „Żywienie niemowląt i małych dzieci: Standardy postępowania dla Unii Europejskiej”, www.kobiety.med.pl
  5. “Żywienie niemowląt i małych dzieci. Zasady postępowania w żywieniu zbiorowym”, www.imid.med.pl
  6. WHO (2006), „WHO child growth standards: length/height-for-age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for height and body mass index-for-age: methods and development” – www.who.int
  7. „Bobas Lubi Wybór”, Tracey Murkett, Gill Rapley, Wydawnictwo: Mamania, 2011.  
  8. „Moje dziecko nie chce jeść”, Carlos González, Wydawnictwo: Mamania, 2013.
  9. „Pediatria”, pod red. Kawalec W., wyd. PZWL, Warszawa, 2013
  10. Poradnik żywienia niemowląt, od narodzin do pierwszych urodzin. Pod red. Prof. Hanny Szajewskiej, dr hab. N. Med. Andrei Horvath, medycyna praktyczna, Kraków 2014
  11. „Żywienie sztuczne”, Medycyna Praktyczna, Pediatria, www.mp.pl
  12. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on nutrient requirements and dietary intakes of infants and young children in the European Union, „EFSA Journal” 2013, t. 11, s. 3408, www.efsa.europa.eu
  13. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies.
    Scientific Opinion on the essential composition of infant and follow – on formulae, „EFSA Journal” 2014, t. 12, nr 7, s. 3760, www.efsa.europa.eu
  14. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Mlekiem Mamy.