Rozszerzanie diety niemowląt karmionych naturalnie

karmienie naturalne
Podziel się

Rozszerzanie diety niemowląt karmionych naturalnie powinno być wzorcem dla dzieci karmionych sztucznie. Zalecenia i zasady wprowadzania pokarmów stałych (innych niż mleko) do diety niemowląt są takie same.

Rozszerzanie diety – zalecenia

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), UNICEF zajmujące się między innymi ochroną i promocją zdrowia dzieci i młodzieży, zalecają wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy oraz kontynuację karmienia piersią przy jednoczesnym podawaniu pokarmów uzupełniających przez co najmniej dwa lata, i dłużej. Tak długo, jak matka i dziecko tego sobie życzą. Ministerstwo Zdrowia rekomenduje karmienie piersią jako wzorcowy sposób karmienia niemowląt. Należy do niego dążyć na zasadach określonych przez wspomniane międzynarodowe organizacje.

Żywność uzupełniająca bogata w żelazo i inne mikroelementy powinna być wprowadzana około 6 miesiąca. Zatem, bez względu na sposób karmienia dziecka: mlekiem mamy, mieszanką sztuczną, czy przy karmieniu mieszanym dietę dziecka należy rozszerzać od 7 miesiąca życia. Wcześniej można to zrobić w wyjątkowych sytuacjach – na zalecenie lekarza i najlepiej pod kontrolą certyfikowanego doradcy laktacyjnego.

Zbyt wczesne wprowadzanie produktów dodatkowych nie jest zalecane. Gorsze jakościowo płyny lub żywność mogą wyprzeć mleko mamy (nastąpi odstawienie). Pokarmy mogą też nie zawierać wystarczającej ilości substancji odżywczych i energii, by sprostać zapotrzebowaniom niemowlęcia. Ponadto niemowlęta nie są przygotowane na trawienie niektórych rodzajów pokarmów. Może wystąpić ryzyko wywołania alergii oraz kontakt z patogennymi drobnoustrojami mogącymi skazić płyny lub żywność uzupełniającą zwiększa ryzyko biegunek.

Eksperci nie zalecają zbyt późnego wprowadzenia żywności uzupełniającej. Mleko kobiece może nie zaspokoić wszystkich potrzeb (energetycznych, składników odżywczych) oraz może upośledzić rozwój motoryki jamy ustnej niemowlęcia (umiejętność przeżuwania).

Stopniowe wprowadzanie pokarmów stałych

Aby sprostać rosnącym potrzebom niemowląt po ukończonym szóstym miesiącu życia (180 dni) należy zacząć rozszerzanie diety o produkty uzupełniające. Karmienie piersią nadal się kontynuuje. System trawienny dziecka jest wówczas na tyle rozwinięty, że może trawić skrobię, białko i tłuszcz w innej postaci niż mleko mamy. Dziecku można podawać specjalnie przygotowane posiłki (żywność przejściowa: półpłynna, przetarta, pognieciona), ale czasami wystarczy lekko zmodyfikować dietę dorosłych (żywność rodzinna) i wspólnie zasiadać do stołu. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że:

  • Nie należy ograniczać karmienia piersią, zmniejszać ilości mleka mamy zaczynając rozszerzanie diety.
  • Karmienie piersią należy kontynuować do 2 roku życia lub dłużej, zgodnie z potrzebami dziecka, przy czym wraz z wiekiem ilość zjadanych produktów stałych powinna wzrastać.
  • Jedzenie płynne powinno być podawane za pomocą łyżeczki lub kubka, nigdy butelką.
  • Jedzenie powinno być czyste, zdrowe, łagodne, zdrowe do jedzenia, lokalnie dostępne.
  • Podczas choroby należy zwiększyć ilość płynów podawanych dziecku oraz częściej karmić je piersią (mlekiem mamy). Natomiast po chorobie należy dziecko zachęcać aby jadło więcej pokarmów stałych.
  • Małe dziecko potrzebuje dużo czasu zanim nauczy się jeść stały pokarm.

Główną zasadą jest kontynuowanie karmienia piersią i podawanie produktów uzupełniających ZAWSZE po karmieniu piersią (w dowolnym odstępie czasu). Rozszerzanie diety prowadzone w sposób zbyt ekspansywny może spowodować odstawienie się dziecka od piersi / mleka mamy.

Stanowisko Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej (AAP), tak jak standardy europejskie nie zalecają ani kolejności ani ilości wprowadzanych produktów spożywczych. Wprowadzanie nowych pokarmów uzależnione jest od rozwoju dziecka.

Oznaki gotowości dziecka do jedzenia produktów stałych (innych niż mleko mamy):

  • Umie samodzielnie siedzieć, ewentualnie siedzi stabilnie podparte.
  • Zanikł odruch wypychania jedzenia językiem.
  • Wykazuje zainteresowanie jedzeniem dorosłych, usiłuje po nie sięgnąć, a gdy dosięgnie umie włożyć pokarm do buzi.
  • Opanowany chwyt pęsetowy (opuszkowy) – dziecko samo bierze pokarm do ręki. Dojrzały chwyt polega na chwytaniu małych przedmiotów końcówką palca wskazującego i kciuka (rozwój 9-12 miesiąc życia).
  • Umie za pomocą gestów pokazać, że jest głodne (otwiera buzię, przysuwa głowę do łyżeczki z jedzeniem).
  • Umie pokazać, że jest syte (zamyka usta, odwraca głowę na bok).

Karmienie dziecka

Prawidłowe karmienie dziecka, to między innymi:

  • dostosowanie sposobu karmienia do rozwoju psychomotorycznego (umiejętność trzymania łyżki, umiejętność przeżuwania,
  • chwytanie palcami),
  • odpowiadanie opiekuna na potrzeby dziecka (proponowanie różnorodnej żywności, zachęcanie do jedzenia),
  • interakcja,
  • rodzinna organizacja posiłków,
  • regularność.

Rozszerzanie diety – zasady

Wśród podstawowych zasad rozszerzania diety u niemowląt należy zwrócić uwagę na kilka produktów. Matki bardzo często wprowadzają je do żywienia dziecka zbyt wcześnie lub niewłaściwie. Trzeba tu wymienić:

WODA

Przed ukończeniem 6 miesiąca życia nie dopajamy dzieci. Mleko kobiece składa się w 87% z wody, więc niemowlęta i małe dzieci karmione na żądanie otrzymują bardzo dużo płynu. W okresie około 7-12 miesiąca życia dzieci zazwyczaj uczą się pić wodę. Później stopniowo piją ją samodzielnie w miarę potrzeb i preferencji, można podawać do posiłków.

HERBATKI

Herbatki są dostępne w sprzedaży jako odpowiednie dla niemowląt już od pierwszego tygodnia życia. Mimo to podajemy je również od 7 miesiąca życia. Warto sprawdzać skład herbatek dla dzieci, gdyż w większości przypadków zawierają dużo cukru. Trzeba tu zaznaczyć, że niemowlęta i małe dzieci są bardziej wrażliwe niż dorośli na skutki farmakologiczne niektórych substancji chemicznych zawartych w herbatach ziołowych. Na przykład rumianek i zielona herbata mogą mieć negatywny wpływ na przyswajanie żelaza niehemowego.

Aktualnie nie jest zalecane podawanie ziół małym dzieciom. Brak jest badań naukowych dotyczących wpływu ziół na niemowlęta. Natomiast zgodnie ze stanowiskiem ESPGHAN z 2017 roku nie należy podawać kopru włoskiego dzieciom przed ukończeniem 4 roku życia. Zakaz został wprowadzony z uwagi na obecność w nim estragolu. Więcej na temat kopru znajdziecie tu.

SOKI

Jeszcze do niedawna soki były zalecane od 7 miesiąca życia jako porcja innego pokarmu niż mleko mamy. Zalecana wówczas porcja to maksymalnie 120-180 ml na dobę. Nadmierne spożycie soków zmniejsza apetyt, może rozluźniać stolce, powoduje niedostateczny przyrost masy ciała, niski wzrost i otyłość. Ponadto niektóre soki są dosładzane (wiele tzw. soków – napoje, nektary – zawiera w swoim składzie cukier, sztuczne substancje słodzące). Napoje owocowe, które zawierają w składzie słodziki (sorbitol, mannitol) mogą wywoływać biegunki u dzieci. Dziecko pijąc sok otrzymuje głównie cukry proste. Większość rodziców podaje soki butelką ze smoczkiem lub kubkiem niekapkiem, co może mieć wpływ na rozwój próchnicy. Soki niepasteryzowane mogą zawierać bakterie. Dlatego też Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) uznała, że rodzice nie powinni podawać soków dzieciom poniżej 1 roku życia. Starszym dzieciom należy soki ograniczać. Aktualizacja: maj 2017 [5]

GLUTEN

Wprowadzany jest na zasadach jak inne produkty, po 6 miesiącu życia: kasze, pieczywo, makarony, itd. Nie ma zatem potrzeby podawania dziecku codziennie 1/2 łyżeczki kaszy manny albo surowej maki pszennej. Do dziś niektórzy opiekunowie praktykują tę metodę (podawanie gotowanej lub surowej kaszy manny). Więcej na temat wprowadzania glutenu przeczytacie tu.

ŻÓŁTKO

Wprowadzane, jak inne produkty. Obecnie nie ma ograniczeń, nie ma konieczności dzielenia jajka na pół. Można podać dziecku od razu całe jajo (jako samodzielne danie lub w potrawie).

OWOCE, WARZYWA

Polscy specjaliści zalecają rozpocząć rozszerzanie diety od warzyw – przysłowiowej marchewki. Jako argument podaje się, że owoce są słodkie i dziecko nie będzie chciało jeść warzyw, jeśli spróbuje jako pierwszych owoców. Moim zdaniem bez znaczenia jest w jakiej kolejności, w jakich odstępach czasu zostaną wprowadzone owoce i warzywa. Wszak dziecko rodzi się z wrodzoną preferencją do smaku słodkiego, jaki ma również nasza marchewka.

Należy pamiętać również o tym, że porcja marchewki (27-35 kcal/100 g wg różnych źródeł), jaką zje niemowlę jednorazowo ma znacznie mniej kalorii niż mleko mamy. Pokarm kobiecy zawiera od ok. 54 kcal/100 ml w 4-5 miesiącu życia dziecka do ponad 150 kcal/100 ml dzieci karmionych powyżej 1 roku życia¹. Nie można zatem zastępować nią karmienia dziecka mlekiem, które ma o wiele wyższą wartość kaloryczną i zaspakaja jego potrzeby. Ogólnie zaleca się wprowadzać owoce i warzywa sezonowe w ilości i częstotliwości akceptowanej przez dziecko.

Zdrowa dieta

Dieta dziecka powinna być po prostu:

  • zdrowa,
  • zbilansowana,
  • składająca się z produktów nie zawierających w swoim składzie substancji chemicznych,
  • bez konserwantów,
  • bez nasyconych kwasów tłuszczowych, itp.

W razie potrzeby, na zalecenie lekarza należy dziecku podawać wzbogaconą żywność uzupełniającą lub suplementy witaminowo – mineralne. Ważne jest również, aby w diecie dziecka unikać cukru, głównie w skoncentrowanej formie (np. desery) i soli do 1. roku życia dziecka. Dziecku należy dać szansę poznania różnych smaków, zwłaszcza owoców i warzyw. Dzieci karmione mlekiem mamy zazwyczaj chętniej jedzą pokarmy stałe niż dzieci karmione mieszankami sztucznymi. Są one bowiem przyzwyczajone do różnych smaków i zapachów przekazywanych im w mleku matki.

Warto zatem zmienić nawyki żywieniowe w całej rodzinie, wówczas wprowadzanie dziecku nowych produktów może okazać się proste i przebiegać naturalnie. Spożywanie posiłków przy wspólnym stole z rodziną uczy dziecko dobrych nawyków, może poprawić apetyt niejadka oraz sprzyjać więziom rodzinnym. Natomiast stosowanie komercyjnej żywności uzupełniającej może opóźnić akceptację diety rodzinnej i jest zbędnym wydatkiem dla budżetu domowego.

Więcej o rozszerzaniu diety i zdrowym odżywianiu dzieci przeczytacie tu oraz na stronie CNoL – tu.

¹ Dane kaloryczności mleka zostały podane na podstawie badań mleka mam długo karmiących. Badania przeprowadziła Fundacja Bank Mleka Kobiecego w latach 2014-2016.

Źródła:

  1. „Moje dziecko nie chce jeść”, Carlos Gonzalez.
  2. „Żywienie niemowląt i małych dzieci: Standardy postępowania dla Unii Europejskiej” www.kobiety.med.pl
  3. Światowa Organizacja Zdrowia, www.who.int
  4. „Karmienie piersią”, Ministerstwo Zdrowia, www.mz.gov.pl
  5. „Eat fruit. Don’t drink it, AAP says”, www.aappublications.org
  6. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji „Mlekiem Mamy”.
Podziel się

Fundacja "Mlekiem Mamy" wspiera w karmieniu naturalnym. Jeżeli karmienie piersią okazuje się niemożliwe, pokazujemy, że można karmić piersią inaczej (KPI), tj. odciągniętym mlekiem i podawać je w inny sposób. Edukujemy w zakresie tzw. świadomego rodzicielstwa i zdrowego stylu życia już od pierwszych chwil dziecka.