Kiedy zacząć rozszerzać dietę wcześniakom?

kiedy wcześniakom
Podziel się

Kiedy zacząć rozszerzać dietę wcześniakom? To tylko jedno z pytań, które zadają sobie rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie.

Podanie pierwszego posiłku stałego prawdopodobnie dla wszystkich rodziców jest  wyjątkowym wydarzeniem. Jedni się tego obawiają, inni nie mogą doczekać, ale każdy jest bardzo niepewny tego, co nastąpi. Ta niepewność jest znacznie większa w przypadku rodziców wcześniaków. 

Dzieci urodzone przedwcześnie to bardzo zróżnicowana, pod względem rozwoju i stanu zdrowia, grupa niemowląt. Kiedy zatem można wprowadzić pierwszy posiłek inny niż mleko?

Co wziąć pod uwagę? Wiek urodzeniowy, czy korygowany? Wprowadzać pokarmy stałe na ogólnych zasadach, czy jednak w specjalny sposób?

Co wpływa na gotowość do rozszerzania diety?

Wcześniaki to dość szeroka grupa maluchów. Na każde dziecko inaczej wpływają różne czynniki:

  • w którym tygodniu ciąży przyszło na świat, 
  • w jakim stanie się urodziło, 
  • dlaczego poród był przedwczesny, 
  • jakie zabiegi medyczne były przeprowadzone, 
  • jak dziecko było karmione po porodzie (sonda, strzykawka, pierś czy butelka),
  • rodzaj pokarmu, jaki był podawany, 
  • jak przybiera na wadze (stan odżywienia),
  • jak się rozwija (gotowość), 
  • jakie są umiejętności motoryczne, rozwój mięśni twarzy. 

Wypadkową tych wszystkich czynników jest gotowość dziecka do rozszerzania diety, która wpłynie na to, w jaki sposób dziecko będzie sobie radzić z przyjmowaniem nowych pokarmów i jak będzie wyglądał cały proces.

Około 6 miesiąca większość niemowląt potrafi siedzieć z podparciem oraz zgarniać jedzenie górną wargą z łyżki. Około 8. miesiąca wykształca się sprawność języka pozwalająca na żucie i przełykanie bardziej stałych i większych kawałków żywności. Od 9-12 miesiąca większość niemowląt radzi sobie manualnie z podnoszeniem i wkładaniem żywności do ust, czy pić oburącz z otwartego kubka i jeść pokarmy z rodzinnego stołu. Jednak niektóre z potraw będą wymagały drobnych modyfikacji (bez soli i cukru, pokrojenie, jedzenie łyżką, itp.).

A co mówią zalecenia?

Na początek musimy zaznaczyć, że brak jest jednoznacznych rekomendacji. Odpowiedni moment na wprowadzenie pokarmów stałych jest przedmiotem dyskusji różnych organizacji i dlatego można spotkać się z różnorodnymi zaleceniami.

WHO i ESPGHAN

Od 2001 roku WHO zaleca wyłączne karmienie piersią przez 6 miesięcy, a następnie kontynuowanie karmienie piersią przy jednoczesnym wprowadzaniu żywności uzupełniającej, [4] podczas gdy Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci stwierdza, że ​​rozszerzanie diety powinno wystąpić nie wcześniej niż po 4. miesiącu i nie później niż do 6. miesiąca. Niniejsze wytyczne nie zawierają konkretnych zaleceń dla wcześniaków (<37 tygodnia ciąży), które mają zwiększone zapotrzebowanie żywieniowe (np. na żelazo) i mogą, w zależności od wieku ciążowego, napotkać opóźniony rozwój motoryczny, problemy z karmieniem, refluks żołądkowo – przełykowy (GER) i zaburzenia oddychania.

Różne badania

Autorzy jednych z badań Pinkal Patel and Jatinder Bhatia (2016) zalecają, aby wprowadzanie posiłków uzupełniających rozpocząć podobnie jak u dzieci urodzonych o czasie, to jest po 6. miesiącu życia (metrykalnego). 

Inna publikacja, z 2009 roku, podaje, że największy odsetek niemowląt urodzonych przedwcześnie będzie gotowa na wprowadzanie posiłków uzupełniających między 5. a 8. miesiącem życia (wiek metrykalny, urodzeniowy). Zarazem zalecają, aby poczekać z rozszerzaniem diety, co najmniej, do ukończenia 3. miesiąca (13 tygodni) wieku korygowanego. Oznacza to, że zdrowe wcześniaki urodzone po 34 tc mogą mieć rozszerzaną dietę na ogólnych zasadach, jak niemowlęta donoszone. [King 2009] [4, 5].

AAP

Amerykańska Akademia Pediatryczna rekomenduje rozpoczęcie rozszerzania diety wcześniakom między 4. a 6. miesiącem wieku korygowanego, gdy dziecko wykazuje oznaki gotowości. 

Departament Zdrowia Wielkiej Brytanii

Wytyczne Departamentu Zdrowia Wielkiej Brytanii opublikowane w 1994 r. zalecały wprowadzenie pokarmów stałych, gdy wcześniak osiągnie wagę 5 kilogramów, zaniknie odruch wypychania pokarmu z ust i będzie potrafił jeść z łyżki. Badania i praktyki wykazały jednak brak spójnej korelacji między wagą urodzeniową lub postępem przyrostu masy ciała a wiekiem przy wprowadzaniu pokarmów stałych do diety wcześniaków.

Stwierdzono natomiast, że z wcześniejszym wprowadzaniem pokarmów stałych u wcześniaków związane było karmienie preparatami do żywienia niemowląt, młodszy wiek matki i palenie przez nią papierosów, niższy poziom wykształcenia oraz pochodzenie z gospodarstwa domowego o niskich dochodach (wyniki w badaniach nie były jednoznaczne). 

Uznano też, że w niektórych przypadkach u wcześniaków z małymi przyrostami, o wadze poniżej 5 kg wprowadzenie pokarmów bogatych odżywczo może przynieść korzyści. [4]

Wniosek

Nie ma badań naukowych, które by jasno pokazywały, kiedy rozpocząć rozszerzanie diety wcześniakom, stąd wynika brak jednoznacznych zaleceń. Bardzo ważna będzie zatem obserwacja dziecka. Na podstawie rozwoju dziecka, jego gotowości, stanu odżywienia i zdrowia, przebiegu choroby, aktualnych zaleceń oraz własnej wiedzy i doświadczenia to lekarz podejmie decyzję, czy dziecko jest już gotowe i kiedy najlepiej rozpocząć rozszerzanie diety.

Gotowość fizyczna u wcześniaków 

  • Stabilna pozycja ciała – dziecko powinno czuć się wygodnie w pozycji siedzącej z podparciem. Dopuszcza się siedzenie dziecka na kolanach rodzica (posadzone bokiem na jego udzie lub blisko kolan – bez podporu pod całe plecy i głowę) lub w krzesełku do karmienia. 
  • Dziecko musi mieć całkowitą kontrolę nad swoją głową, musi utrzymywać ją w pozycji wyprostowanej w stosunku do ciała.
  • Zanika (lub zmniejsza się) odruch wypychania przedmiotów z buzi.
  • Dojrzałość układu pokarmowego.
  • Dziecko jest zainteresowane jedzeniem, karmione łyżeczką otwiera buzię i samodzielnie zdejmuje wargami jedzenie z łyżeczki. 
  • Dziecko próbuje chwytać jedzenie z talerza rodziców. Posiada zdolność do chwytania zabawek i wkładania ich do buzi.

Ocena gotowości do rozszerzania diety wcześniakom może być bardzo trudna, ze względu na ich nieszablonowy rozwój. Powinna być podejmowana indywidualnie. Dlatego też cały proces będzie odbywał się na zasadzie prób i sprawdzania, czy dziecko sobie radzi, czy jeszcze nie. 

Pamiętaj

Oznaką gotowości do rozszerzania diety, ani sygnałem, że powinniśmy mimo wszystko rozpocząć rozszerzanie diety bez gotowości dziecka nie są: 

  • większe spożycie mleka przez dziecko,
  • częstsze karmienie piersią/ butelką, 
  • częste pobudki w nocy, 
  • niskie przyrosty, 
  • wkładanie rączek do buzi i ślinienie, 
  • pojawienie się pierwszych zębów, 
  • płaczliwość większa niż zwykle, 
  • zainteresowanie przedmiotami trzymanymi przez rodziców lub rzeczami znajdującymi się na stole.

Rozszerzanie diety wcześniakom – za wcześnie, za późno  

Chociaż kwestia optymalnego wieku pozostaje wciąż kontrowersyjna, to większość naukowców zgadza się, że zbyt wczesne i późne wprowadzanie żywności uzupełniającej niesie dla dziecka negatywne konsekwencje zdrowotne. 

Za wcześnie

W przypadku niemowląt, a szczególnie wcześniaków, zbyt wczesne rozszerzanie diety może być przyczyną większej liczby infekcji (zachorowalność na górne drogi oddechowe jest mniejsza u dzieci wyłącznie karmionych piersią przez 6 miesięcy, raport ESPGHAN z 2017), cukrzycy typu 1 i 2, alergii i chorób atopowych skóry, czy pogłębiania nadwrażliwości sensorycznych oraz przysporzeniem kolejnych przykrych doświadczeń związanych z karmieniem. Niektóre wcześniaki mogą mieć negatywne doświadczenia z okresu poporodowego (np. odsysanie), co niekiedy ma wpływ na trudności w karmieniu piersią. Ponadto karmienie takie nie będzie responsywne (brak gotowości), co z kolei może mieć wpływ na przekarmianie i zwiększenie ryzyka nadwagi w przyszłości.

Za późno

Natomiast zbyt późne rozszerzanie diety może powodować problemy z karmieniem (utrudniać akceptację nowej konsystencji i smaków, niechęć do próbowania nowości), ale również powodować niedobory żelaza i innych składników oraz mniejsze przyrosty i obniżoną odporność. 

Naukowczyni Caroline King uważa, że pokarmy o konsystencji grudek należy wprowadzać przed 9 miesiącem życia nieskorygowanego. Jej zdaniem wspomaga to rozwój mowy poprzez zwiększoną różnorodność użycia mięśni języka i szczęki.

Kiedy jest właściwy czas?

Niejednokrotnie wspominamy, że określenie terminu rozpoczęcia rozszerzania diety jest trudne. Nasz artykuł prawdopodobnie nie rozwiał wszystkich wątpliwości, ale nie to było jego celem. Chcemy pokazać, że nawet eksperci nie są zgodni co do tej kwestii. Ponadto, każde dziecko przedwcześnie urodzone będzie inne, inaczej przebiegać będzie jego rozwój i dolegliwości wynikające z porodu przedwczesnego. 

Dlatego pamiętaj o tym, aby zaufać lekarzowi. On najlepiej oceni twoje dziecko pod kątem gotowości i wspólnie zdecydujcie kiedy podać pierwszy posiłek. W razie braku pewności czy zastrzeżeń – zadaj pytania specjaliście opiekującemu się dzieckiem (dietetyk, fizjoterapeuta, CDL/IBCLC, gastrolog, neurologopeda, itd.), by wyjaśnić z nim kwestie niezrozumiałe lub sporne.

W tym artykule opisałyśmy kiedy zacząć rozszerzać dietę, natomiast w kolejnym przeczytasz jak prawidłowo rozszerzać dietę wcześniakowi.

Zapraszamy również do przeczytania innych naszych artykułów na temat rozszerzania diety: niemowlęta karmione naturalnie, kaloryczność posiłków, u dzieci karmionych sztucznie.

Milena Żebrowska – inżynier żywienia człowieka i oceny żywności.

Źródła:
  1. Patel P., Bhatia J.: Wprowadzanie posiłków uzupełniających u wcześniaków. Znaczenie rozszerzania diety niemowląt. The Nest, 39, 2016.
  2. Standardy Opieki Medycznej w Polsce. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego. Wydanie II (2017) zaktualizowane i uzupełnione
  3. Domellöf M., Braegger C., Campoy C.T. i wsp.; ESPGHAN Committee on Nutrition. Iron requirements of infants and toddlers. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2014; 58 (1): 119 129.
  4. “Introducing solid foods to preterm infants in developed countries”, D J Palmer, M Makrides, Ann Nutr Metab. 2012;60 Suppl 2:31-8. doi: 10.1159/000335336. Epub 2012 Apr 30. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/https://www.karger.com/
  5. “An evidence based guide to weaning preterm infants”, Caroline King, DOI: https://doi.org/, https://www.paediatricsandchildhealthjournal.co.uk/
  6. “Early Introduction of Complementary Foods in Preterm Infants, raid, Susan; Harvey, Elizabeth M.; Bernstein, Jenny; Matoba, Nana, Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition: June 2015 – Volume 60 – Issue 6 – p 811-818 doi: 10.1097/MPG.0000000000000695 https://journals.lww.com/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
  7. “Complementary feeding in preterm infants”, Nicholas D Embleton, Mary Fewtrell, Open AccessPublished:May, 2017DOI: https://doi.org/, https://www.thelancet.com/
  8. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji Mlekiem Mamy.
Podziel się

Fundacja "Mlekiem Mamy" wspiera w karmieniu naturalnym. Jeżeli karmienie piersią okazuje się niemożliwe, pokazujemy, że można karmić piersią inaczej (KPI), tj. odciągniętym mlekiem i podawać je w inny sposób. Edukujemy w zakresie tzw. świadomego rodzicielstwa i zdrowego stylu życia już od pierwszych chwil dziecka.